• 

  Caché

De Oostenrijkse regisseur Michael Haneke heeft niet voor niets een intellectueel tot de hoofdpersoon van Caché gemaakt. Georges geeft hem de mogelijkheid te laten zien dat het leven onbestemde kanten heeft, waar de menselijke ratio geen greep op krijgt. Ook Georges weet even niets te zeggen wanneer blijkt dat een onbekende hem met een videocamera volgt in zijn privéleven. Deze persoon, een schim uit het verleden, ontregelt de vanzelfsprekendheid van Georges' bestaan. Plotseling krijgt hij te maken met onberedeneerbare twijfel. Wie wil met hem een rekening vereffenen? Een schrijver, die hij in zijn boekenprogramma heeft afgekraakt? Een fan? Of een kwajongen?

Haneke, op het Filmfestival van Cannes bekroond met de prijs voor de beste regie, opteert voor ongemak en onbehagen. De grote kwaliteit van de Oostenrijkse regisseur is zijn vermogen om maatschappelijke dilemma's te behandelen zonder die dilemma's met grote woorden te presenteren. Het koloniale verleden, de angst voor het vreemde en de neiging problemen van andere bevolkingsgroepen weg te wuiven, krijgen bij hem vorm in één persoon: de Algerijnse man die achter de videobrieven zit en die is opgegroeid bij de ouders van de presentator.

Haneke weet als geen ander dat angst in film niet concreet gemaakt hoeft te worden. Hij suggereert en insinueert, maar houdt lange tijd verborgen wat er precies aan de hand is. In plaats daarvan laat hij zijn publiek met Georges meezoeken naar de beweegredenen van de vreemdeling. Kijken naar Caché is tasten en zoeken, terwijl het gevoel zich opdringt dat de oplossing voor de vragen voortdurend wegglipt.

Die zoektocht is vastgezet in de registrerende, kale stijl die het oeuvre van Haneke al vanaf zijn vroege werk typeert. Geweld en dreiging worden bij hem nooit consumeerbaar gemaakt; hij kiest steevast voor het perspectief van het slachtoffer. En wat ook onrustig maakt: de motieven van de dader zijn ongewis.

In Caché zet Haneke meteen de toon: een beeld van een huis in een straat in Parijs. Bijna twee minuten staat het stil; er komt alleen een wandelaar, een auto en een enkele fietser voorbij. En dan gebeurt het: er wordt teruggespoeld. De scène blijkt een video-opname van het huis van Georges (Daniel Auteuil) en Anne (Juliette Binoche), op het moment dat zij er ook naar kijken.

Op zichzelf is er niets afwijkends te zien op de beelden, maar Georges en Anne raken onrustig van het besef dat iemand in het geniep hun huis in de gaten houdt en filmt.

Die opening doet ook wat Haneke met al zijn werk doet: hij ontdoet het bestaan van zekerheden en houvast. De wereld verwordt tot een plek waar het verstand het uiteindelijk aflegt tegen de driften, een plek ook waar Georges zich gaandeweg ongemakkelijk en verward voelt - een gemoedstoestand die hij halsstarrig probeert te dempen met slaappillen.

Caché is een indrukwekkend voorbeeld van wat film vermag: met exact gekozen beelden een herkenbare wereld ontvouwen die vragen oproept die in de werkelijkheid eenvoudig terzijde geschoven kunnen worden. Want ook Georges weet donders goed dat de Algerijn uit zijn jeugd niet de kansen heeft gehad die hem wel zijn aangeboden, en hij weet ook dat die situatie oneerlijk is en op den duur tot spanningen en agressie leidt. Alleen: zodra die problematiek zijn privéleven binnendringt, doet hij er alles aan om net te doen alsof het hem niets aangaat.

Die ontkenning maakt van Caché een haarscherp portret van wat in Nederland inmiddels 'het multiculturele drama' is gaan heten. De ambivalentie van Georges is de ambivalentie van de rationele, verstandige westerling, die zich geen raad weet met de erfenis van zijn eigen geschiedenis. Caché is dan ook niet, zoals vaak bij Haneke wordt beweerd, een polemische film. Het is een realistische versie van de wereld om ons heen. Een wereld die we niet kennen, omdat we die, net als Georges, wegstoppen achter sussende gedachten en nette woorden.