• 

  cinema japon recensie

Hamerende percussie, een fluit, koplampen op de snelweg. De eerste scène van het speelfilmdebuut van de Mexicaan Carlos Reygadas, waarin een man vanuit de stad naar het dorp Ayacatzintla in een bergstreek vertrekt, imponeert meteen; dit is veel meer dan een gewone autorit.

Ayacatzintla? Waarom gaat iemand naar dat gehucht, wordt hem gevraagd. Na een paar seconden van aarzeling komt het gemompelde antwoord: 'Om mezelf te doden.'

Voor de titel in beeld is verschenen, heeft de hoofdpersoon zichzelf dus al blootgegeven, door te onthullen met welk doel hij naar de provincie is gegaan. De aangekondigde zelfmoord roept meteen spanning en problemen op. Wat is zijn reden om dood te willen? Waarom juist daar?

Die vragen zijn het lokaas van Japón. Ze blijven de hele film op de achtergrond aanwezig, hoewel snel blijkt dat het niet de bedoeling van Reygadas is antwoorden te geven, net zo min als hij de titel (Japan) probeert uit te leggen.

Aangekomen in het dorpje maakt de naamloze vreemdeling nauwelijks aanstalten zijn plan uit te voeren. Hij huurt een kamer in een huis op een heuveltop, en luistert naar de muziek die hij heeft meegebracht. Hij maakt, steunend op zijn wandelstok, tochten door de bergachtige omgeving, staart de schoolkinderen aan, misdraagt zich dronken in een café en schildert.

Zijn abstracte schilderij, met klodders verf en wilde penseelvoering, reflecteert de rauwe stijl van Japón. Het brede cinemascope-formaat is nog wolliger dan normaal; Japón is opgeblazen van 16 millimeter-materiaal, en aan procédés onderworpen die voor een bleek en overbelicht effect zorgen.

Kleurgebruik dat hoort bij de grond van de woestenij waar slechts enkele bomen groeien; bij de rotswanden waar alleen cactussen gedijen. Vuile muren, getekende gezichten, alles is ruw en oud in Japón. Alleen de stem die op de walkman van de man het Erbarme dich uit de Mattheus Passion zingt, maakt zich los van de ongepolijste achtergrond.

Ascen is de naam van de diepgelovige, bejaarde vrouw bij wie de schilder een kamer betrekt. Dat komt niet van Asuncion, wat verwijst naar de ten hemel opneming van de maagd Maria, maar van Ascension: de Hemelvaart van Christus, die zonder hulp van engelen opsteeg.

Dat een man op zijn laatste reis een vrouw ontmoet die Hemelvaart heet, geeft aan door wat voor wereld hij zich beweegt. Het afgerukte hoofd van een vogel, het gekrijs van een varken dat wordt geslacht, neukende paarden: wat hij op zijn weg ziet, weerspiegelt zijn gemoedstoestand. De man maakt een betekenisvolle tocht, met een zwevende, eindeloos draaiende camerabeweging als apotheose.

Reygadas toont zijn grote talent doordat hij het symbolisme nooit te expliciet laat worden. Japón is een film die erin slaagt veel te suggereren over dood en liefde, seks en religie - zonder die woorden te gebruiken.