In Frankrijk kende hij zijn grootste successen, de Grieken omarmden hem als een nationale held en hij nam films op in Engeland, Turkije en Italië. Maar Jules Dassin twijfelde nooit aan zijn identiteit: ‘Ik ben en blijf een Amerikaan’.

De regisseur, die maandag op 96-jarige leeftijd overleed in een ziekenhuis in Athene, groeide op in New York en begon zijn carrière in loondienst bij de grote Hollywoodstudio MGM. Nadat hij daar in hoog tempo zeven formulefilms had gedraaid, wist hij aan zijn wurgcontract te ontsnappen en ontwikkelde hij een herkenbare stijl.

Filmvernieuwer
Met de gevangenisfilm Brute Force (1947) en de film noir-klassiekers The Naked City (1948) en Thieves’ Highway (1949) vestigde Dassin een reputatie als filmvernieuwer. Hij was een groot voorstander van het filmen op locatie en nam The Naked City volledig op in de straten van New York – in die tijd van veilig studiowerk een ongehoord riskante keuze.

Dassins Amerikaanse succes was van korte duur. In de jaren vijftig werd de sociaal bewogen regisseur het slachtoffer van de communistenjacht van senator McCarthy, die vast van plan was het ‘rode nest’ Hollywood van onzuiverheden te ontdoen. Dassin belandde op de beruchte zwarte lijst en week noodgedwongen uit naar Europa.

Moeizaam
In Parijs kwam hij slechts moeizaam aan de bak. De ommekeer kwam met de misdaadfilm Du rififi chez les hommes (1955), waarin Dassin het aandurfde 30 minuten lang gedetailleerd een overval op een juwelierszaak te laten zien, zonder ondersteunende dialogen of muziek. De film werd talloze malen gekopieerd, niet in de laatste plaats door Dassin zelf, die in 1964 met Topkapi – waarin Maximilian Schell een meesterdief speelt – op plezierige wijze op herhaling ging.

Inmiddels had Dassin de Griekse actrice Melina Mercouri ontmoet, met wie hij zijn leven zou delen. Ze speelde in negen van zijn films – niet allemaal even succesvol als Topkapi of het romantische drama Nooit op zondag (1960), waarmee Mercouri een Oscarnominatie en de prijs voor de Beste Actrice in Cannes won.

Ook na de dood van Mercouri in 1994 bleef Dassin in Griekenland wonen. Hij was zeer ingenomen met zijn rehabilitatie in Amerika, waar zijn werk de laatste jaren veel erkenning kreeg. Hollywood heeft zijn films herontdekt: een remake van Du rififi chez les hommes moet volgend jaar uitkomen, met Al Pacino in de hoofdrol. Volgens ingewijden stond Dassin al jaren op de wachtlijst voor een ere-Oscar, maar die kwam te laat. Een griepvirus werd de hoogbejaarde filmmaker fataal.