In Le silence de Lorna van de Waalse broers Dardenne gaat een Albanese migrante een schijnhuwelijk aan met een Belgische junk, die vervolgens zal worden omgelegd. ‘Ons wordt wel eens een negatief wereldbeeld verweten, maar dat is niet terecht.’

‘Misschien houden we gewoon van mensen in de marge’, oppert Luc Dardenne (1954). De iets oudere Jean-Pierre (1951), met dezelfde vriendelijke zachte blik als zijn broer, kijkt ontspannen voor zich uit en zegt niks. Het lijkt een stilzwijgende afspraak tussen de twee Waalse regisseurs Dardenne; als de ene broer praat, is de andere stil. En vice versa. Als ze al verschillen van mening, is het in de fase voor de filmopnames. Zelden op de set, en zeker niet tijdens een interview.

De vraag was: of de broers Dardenne, als gelauwerde chroniqueurs van de grauw-industriële zelfkant van België, wel eens overwegen een film te situeren in een hoog sociaal milieu? ‘Ik denk dat mensen in de marge een beter perspectief bieden op wat er  speelt in de wereld’, vervolgt Luc Dardenne. ‘En traditionele gezinnen belanden minder vaak in situaties waarin het, bijvoorbeeld, aankomt op doden of niet doden. Mensen in de verdrukking komen in aanraking met vraagstukken van morele aard, en daar gaan onze films uiteindelijk over.’

Na een carrière van twintig jaar als documentairemakers, braken de Dardennes in 1996 internationaal door met hun fictiefilm La promesse, die zich afspeelde in het milieu van illegale immigranten en hun uitbuitende werkgevers. Daarna schreven en verfilmden de broers scenario’s over een wanhopige werkloze (Rosetta), een zonder motief moordende adolescent (Le fils) en twee opportunistische sjacheraars met een baby (L’enfant).

Toch zouden de regisseurs hun hoofdpersonages zeker geen abnormale mensen willen noemen. ‘Wat is abnormaal’, vraagt Luc Dardenne. ‘In onze nieuwe film, Le silence de Lorna, komen dan wel boeven voor, maar dat zijn al met al geen bijzondere boeven. Eerder doorsnee.’

De films van de Dardennes zijn vaak sterk verbonden met de hoofdrolspeler, die ze bij voorkeur zelf ontdekken. Al was het maar omdat erkende steracteurs voor het bioscooppubliek te veel herinneringen aan eerdere films met zich meedragen. Voor het dramatische effect van hun werk leunen de Dardennes sterk op authenticiteit in verhaal en spel. Toen voor een eerdere filmrol een Afrikaanse immigrante nodig was, vroegen de broers specifiek een actrice die Europa nooit eerder had bezocht. Want, zo redeneerden ze, iemand die hier al langer komt, beweegt zich anders. 

Voor Le silence de Lorna, waarin de hoofdrolspeelster een migrante is uit Albanië, die een schijnhuwelijk aangaat met een Belgische junk, werd een open casting gehouden in Pristina. ‘We zochten een jonge vrouw die Albanees spreekt als moedertaal en bereid was Frans te leren’, vertelt Jean-Pierre Dardenne. Arta Dobroshi (1979) sprak twee zinnen in op een videocamera, sprong eruit en werd uitgenodigd de broers te ontmoeten. ‘Aanvankelijk was het lastig voor haar, al was het maar omdat ze niks begreep van de gesprekken om haar heen, van de crew en medeacteurs. Maar toen ze zich eenmaal opende… een uitzonderlijke actrice.’

Tijdens het gesprek met de Dardennes wordt Dobroshi iets verderop gefotografeerd. In stijlvolle jurk, met make-up, stralend. En dan is het moeilijk om geen ster in haar te zien. De broers, die al vaak onbekende acteurs naar internationale acteerprijzen stuwden, zijn bescheiden over hun aandeel in de ontdekking: ‘Dat ze bijzonder is, was direct duidelijk.’

Ook na de opnames kan Dobroshi haar personage Lorna nog altijd maar met moeite omschrijven. ‘Het is een vrouw die probeert te overleven. Een complexe vrouw. Niet met een paar woorden te definiëren, zoals een echt persoon.’

Ze voelde zich erg prettig bij de keuze van de Dardennes om de hele film chronologisch op te nemen. ‘Dat acteert heel natuurlijk. Zo zetten ze je volledig in het moment. Je hoeft niet steeds vooruit of terug te grijpen.’

De films van de Dardennes mogen sober ogen en tot stand komen met relatief minimale middelen, op voorbereiding en tijd wordt nooit bespaard. Luc Dardenne: ‘We repeteren eerst een lange periode voorafgaand aan de opnames, en vervolgens ook elke ochtend tijdens de draaiperiode. Alleen met de acteurs. Duurt het eens twee uur, dan duurt het maar twee uur. De technische ploeg kan wachten.’

Net zoals de regisserende broers Joel en Ethan Coen, kennen de Dardennes geen vaste werkverdeling op de filmset zelf – iedere broer kan alles doen, op elk moment. ‘We wisselen wel af en toe van positie.’

Het gegeven van Le silence de Lorna is gebaseerd op een verhaal dat de Dardennes ooit hoorden van een prostituee. Haar broer was verslaafd, en de Albanese maffia stelde voor om hem in een schijnhuwelijk te lokken, zodat een migrante als zijn echtgenote de Belgische nationaliteit zou kunnen verkrijgen. En diezelfde maffia wilde er dan ook wel voor zorgen dat de verslaafde broer na verloop van tijd per ongeluk zou sterven aan een overdosis. Die gruwelijke economische transactie is wat kwartslagen gedraaid, en dient nu als kapstok voor de vertelling, zegt Jean-Pierre Dardenne. ‘Uiteindelijk gaat de film over een jonge vrouw die zich – na enige tijd – schuldig begint te voelen. Ze vermenselijkt.’

De broers glimlachen nog maar eens vaderlijk. ‘Ons wordt wel eens een negatief wereldbeeld verweten, maar dat is niet terecht. Voor ons is Le silence de Lorna een positieve, hoopvolle film. Omdat de film ervan uitgaat dat mensen kunnen veranderen. En misschien is dat uitgangspunt wel positiever dan de werkelijkheid.’