Documentaire-student Stephane Kaas wilde een film maken over een leven zonder kortetermijngeheugen, googelde wat, en stuitte op het tragische verhaal van de Vlaming Wouter Van Geyte, die begin 2007 bij een val van een dak onherstelbare hersenschade opliep. Sindsdien leeft hij in de veronderstelling dat hij nog 19 is, dat hij nog een vriendinnetje heeft en dat hij een heel gewone jongen is die goed kan skaten... Bij een potje tafeltennis komt de stand na ieder gescoord punt op 1-0. Altijd 19 is niet heel opzienbarend, maar wel goed gemaakt; goed voor een lach en een traan.

Zeven jaar kostschool maakte dat regisseur Jeroen van Velzen op zoek ging naar vrijheid. Tijdens een reis door India ontmoette hij een man die bezig was aan een bijzonder ritueel. Het gedroomde onderwerp voor zijn afstudeerfilm bleek jaren later echter onvindbaar, en Van Velzen richtte zich op Bubadas, een stokoude, broodmagere Indiase man die bezig is aan een soortgelijk ritueel: ‘Parikama’, oftewel: vallen als een stok. Het ritueel is intrigerend, India is fotogeniek, maar Bubadas blijkt een knorrig heerschap dat de makers verder op afstand houdt dan goed is voor de film.

Regisseur Timor Ismailov kwam zes jaar geleden uit Azerbeidzjan, na een tussenstop in Rusland, in Amsterdam. Zijn zeer vormvaste, tragikomische afstudeerfilm Bingo (‘niet het spel dat onder bejaarden zo populair is,’ legde de regisseur van tevoren uit) draait om een jonge zigeuner uit het straatarme Moldavië, die in Nederland het grote geluk hoopt te vinden. De toon is aanvankelijk luchtig, op het hilarisch af, mede door de Borat-achtige voice-overs. Maar allengs wordt de toon schrijnender en melancholieker, en maakt de lach plaats voor ontroering. Knap.

Op basis van improvisaties tot stand gekomen schets van een volkse moeder met aanhankelijke tienerdochter en een nieuwe vriend. De eerste scène is het best: een heftige ruzie tussen de drie aan de ontbijttafel om een glaasje cola. Geen van de andere, losse scènes komt daarbij in de buurt, en het eind is al te expliciet en ‘over acted’. Toch schept het aan de films van Mike Leigh en John Cassavetes verwante experiment verwachtingen. Mooie begin- en eindtitels ook.

Thijs Schreuder maakte een film over het hernieuwde belang van identiteit, middels een portret van een jonge voorzitter van een Vlaamse nationalistische studentenvereniging. Met zijn kameraden strijdt hij voor een onafhankelijk Vlaanderen met een katholieke identiteit. Het is evenwel een aardige jongen, die liefdevol zijn dementerende vader verzorgt, terwijl zijn moeder rood-wit-blauwe sjerpen maakt op de naaimachine. ‘Ik ben niet zo Vlaamsgezind’, zegt ze. ‘Ik ben Belg.’ Veel zorgen lijkt ze zich niet te maken om haar zoon. De kijker doet dat op basis van Brul van de Leeuw evenmin, en dat kan toch niet helemaal de bedoeling zijn. De documentaire had wel iets scherper gemogen.

Persoonlijke documentaire over een jonge vrouw – ongeveer even oud als regisseuse Nelleke Koop – die tussen het grauwe beton van de Sovjetwijk Õismäe in Tallinn woont en werkt tussen de ingeblikte geschiedenis in het filmarchief. Toen ze negen jaar was, ontworstelde Estland zich aan vijftig jaar Sovjetoverheersing. De gebeurtenissen uit de geschiedenis van Estland zijn vervlochten met het persoonlijke leven van haar familie. Koop probeert uit te vinden hoe zwaar haar herinneringen wegen, in een charmant, maar tikje richtingloos portret. Aliona van der Horst wordt bedankt op de aftiteling.

‘Mijn naam is Winfred van Heerebeek en ik ben de computernerd,’ zei de regisseur voorafgaand. Hij wilde geen grap maken, en een wereld scheppen die misschien niet realistisch is maar wel geloofwaardig. Daarin is hij glansrijk geslaagd. Ondanks het clichérijke verhaal en de uit graniet gebeitelde kaken van de rivaliserende broers Aeron en Mickey Hawkes, zonen uit een echte pilotenfamilie.

Met flair gemaakte aflevering van een fantasy-televisieserie voor de jeugd, over een vriendengroepje, een magisch boek en een weerwolf. Het mysterie van de volle maan heeft te lijden onder een wankel script en niet alle jeugdige hoofdrolspelertjes zijn even sterk, maar de special effects overtuigen en Jan ‘Mr. Horror’ Doense heeft een leuke bijrol.

Regisseur Ernest Meholi vluchtte tien jaar geleden uit Kosovo naar Nederland. Zijn oorlogsverleden vormt de basis van het poëtische Iliriana, over een schilder, die nadat hij zijn zoontje in Kosovo is verloren ook in het veilige Nederland zijn dochtertje niet los kan laten. De metaforen – over een rotte boom; van buiten zie je niets, van binnen is hij ziek, maar het kan worden behandeld) zijn te talrijk en te opzichtig. De fraaie schilderijen zijn van Meholi zelf, die voor hij film ging studeren de Kunstacademie afmaakte.

Voor zijn fascinerende vormexperiment In een vergeten moment filmde de pas 24-jarige Menno Otten vijf weken lang acht uur per dag bij een tramhalte in het centrum van Amsterdam. In de grotestadshectiek zoekt hij – met een Ed van der Elsken-achtig oog – naar verstilling; naar het moment waarop de wachtenden bij de halte alles om zich heen lijken te vergeten en het leven even tot stilstand komt. Het resultaat is een bijzonder fraaie compilatie van blikken die lijken op oude Russische iconen. In een vergeten moment werd bekroond met de VPRO Documentaire Prijs. ‘Camera, montage, geluid, alles klopt, maar je krijgt het verhaal niet cadeau’, meende de jury.

Snedig portret van/gemaakt door een jongetje dat gemangeld dreigt te worden tussen zijn continue ruziënde ouders. Zijn levendige fantasie houdt Jacco echter op de been. Een knetterende ruzie spoelt hij gewoon terug, om de scène vervolgens zelf in te spreken. Dan schelden vader en moeder elkaar niet meer de huid vol, maar proberen ze elkaar te overtreffen in lofuitingen op Jacco’s pianotalent. Het filmpje barst van de hilarische terzijdes en visuele vondsten; naar het einde is er steeds meer ruimte voor ontroering en bewondering voor de kleine overlever. De fraaie begin- en eindtitels zijn gemaakt door striptekenaar Floor de Goede (van de internetstrip Do You Know Flo?), die ook de schetsen maakte van Jacco’s ondergrondse huis (en als die niet realiseerbaar blijkt van de ietwat eenvoudiger hut).

Bekroond met de Nassenstein Startprijs ter waarde van tienduizend euro. ‘Ontzettend origineel. Komisch en emotioneel tegelijk’, aldus de jury.

Consequent gemaakt, tikje temerig portret van een meisje dat niet weet wat ze wil, tot wanhoop van de wat oudere baas van de keramiekstudio waarin ze werkt. Het breekbare keramiek is een al te voor de hand liggende metafoor, de honderden waxinelichtjes die het wankelmoedige wicht ontsteekt als ze denkt dat ze wel wil en durft zijn al te meisjesachtig en über-romantisch, en toch charmeert Sacha draait, mede door het goed spel van Laura de Boer en Ronald Top.

Vakkundig gemaakt, in Rusland opgenomen portret van een piepjong meisje dat door haar ouders wordt klaargestoomd voor een rol in een rondreizend circus. ‘Vaak de zweep, zelden een aai’ vat moeder de opvoeding samen. Regisseur Nova van Dijk filmt het meisje in de arena, in de weer met enorme pythons, in de krappe caravan en achter de coulissen. Op haar ooghoogte. Het bikkelharde milieu wordt onderstreept door beelden van de python, die een lamgemepte muis of een konijn krijgt toegeworpen.

Van Dijk wekte ook al indruk met haar derdejaarsfilm Kater, een portret van haar opa, de schilder/alcoholist Arie Kater. Die film wordt later dit jaar in een lange versie uitgezonden in Het uur van de wolf.

De Rotterdammer Peter Hoogendoorn voetbalde in de Feyenoord-jeugd en acteerde voordat hij films ging maken. Met Wes vertelt hij min of meer zijn eigen verhaal, over een Rotterdams jochie van een jaar of elf dat door zijn vader naar een voetbalkamp wordt gestuurd terwijl zijn moeder op sterven ligt. In een kale, registrerende stijl die doet denken aan de Dardennes toont Hoogendoorn de innerlijke strijd van Wesley, die grandioos wordt ‘gespeeld’ door de debuterende Wesley Rietkerken. ‘Héé mannetje. Goser’, zegt zijn vader nadat een worsteling met Wesley is overgegaan in een onhandige, hartverscheurende omhelzing. Verder niks, geen uitleg. Kippenvel. Van Peter Hoogendoorn gaan we hopelijk nog veel horen.