reacties
In het jaar waarin Kate Winslet eindelijk haar Oscar pakte, 2012 de wereld onder liet gaan in een tsunami van clichés en Carice van Houten toch niet doorbrak in Hollywood, ging Nothing Personal er stilletjes met de prijzen vandoor
Actrice van het Jaar: Noomi Rapace
Wie!? Inderdaad, de voor de hand liggende keus was Kate Winslet geweest. Verzilverde eindelijk een Oscarnominatie (haar zesde) voor haar rol in The Reader, en was ook nog eens te zien in Revolutionary Road. En wie is in godsnaam Noomi Rapace?
Rapace is een 29-jarige Zweedse die voor de zware, bijna onmogelijke opgave stond de fantasie van miljoenen lezers te overtreffen. Zij moest beter zijn dan het beeld dat de lezers van de Millennium-thrillertrilogie hadden gemaakt van hoofdpersonage Lisbeth Salander, een kleine, felle, jongensachtig-sexy vrouw met een getroebleerd verleden. De Millennium-trilogie was dé verkoopsensatie van vorig jaar. Alleen Khaled ‘Vliegeraar’ Hosseini verkocht meer boeken. En het personage van Salander was de belangrijkste reden voor dat succes.
Dat ook de film wereldwijd een succes werd (opbrengst: 100 miljoen dollar, en de meter loopt nog), en dat Rapace op alle fronten voldeed aan de verwachtingen, maakt haar de actrice van het jaar. En wie weet van volgend jaar, want delen twee en drie staan op stapel (deel 2: The Girl Who Played with Fire gaat eind januari in Nederland uit). Zijn die net zo succesvol (en goed) als het eerste deel, dan zouden we Rapace binnenkort wel eens kunnen terugzien in grote internationale producties.
Noomi Rapace in Millennium
Acteur van het Jaar: Mickey Rourke
In het rariteitenkabinet van Frank Millers bloedige neo-noirstrip Sin City dook zijn hevig verbouwde hoofd al uit de semi-vergetelheid op: Mickey Rourke. Ex-bokser, criminelenkompaan, vrouwenverslinder. Beroepslastpost sinds zijn geboorte in 1952 in Schenectady, NY. Een old school Hollywood-vent die machismo en bravoure niet acteert.
En verdomd, dit jaar was daar ineens Darren Aronofsky’s intense The Wrestler, met die ouderwets vlammende Rourke. Niet langer de achteloze ladykiller uit juweeltjes als Rumble Fish, Diner en The Pope of Greenwich Village. Maar nog altijd de begaafde karakterspeler in een strak pak charisma en schavuitencharme.
Samen met zijn Bukowski-drinkebroerdichtersprent Barfly is The Wrestler de film van zijn leven. Letterlijk: uitgerangeerde worstelaar Randy ‘The Ram’ Robinson lijkt in velerlei opzicht akelig op zijn vertolker. Is Rourke definitief gelouterd na een decennium gestage zelfonttakeling? Een voorzichtig optimistisch ‘ja’. Begeleid door jaren-80-scheurgitaartoppers - daaronder het passende ‘Balls to the wall’ van Accept - knokt de ooit glorieuze karakterkop zich in de schijnwerpers terug. ‘You know, if you live hard and play hard and you burn the candle at both ends, you pay the price for it.’ Ondertitels hoeven er niet bij. ‘Fuckin’ 90s sucked.’ Helemaal, Randy. Welkom terug, Mickey.
Crisis als inspiratie?
Leeft de financiële crisis een beetje onder filmmakers? Werden we dit jaar in de bioscoop bedolven onder corrupte bankiers en wanhopige spaarders en huiseigenaren? Het viel mee. In Drag Me to Hell weigerde Alison Lohman een derde hypotheek aan een oude zigeunervrouw, met wel erg zure gevolgen, en in The International bonden Clive Owen en Naomi Watts de strijd aan met een foute bank, maar echt vuurwerk leverde dat niet op. Misschien is het thema wat te abstract voor meeslepend drama. Implicieter werkt het wel, bewezen kleine films over armoede als Wendy and Lucy, Frozen River en Sunshine Cleaning. Verhalen over cijfertjes passen beter bij non-fictiefilmers, die er dit jaar dan ook wél raad mee wisten. Stevige aanklachten kwamen van onder meer Michael Moore (Capitalism: A Love Story), Patrick Creadon (I.O.U.S.A.) en Michael Winterbottom (The Shock Doctrine). En de documentairestroom gaat volgend jaar vrolijk verder, met titels als American Casino, The Recess Ends en An Inconvenient Tax. Voor financieel drama halen we Oliver Stones Wall Street dan nog maar eens uit de videotheek.
Michael Moore in Capitalism: A Love story
Crisis? Welke crisis?
Een oude bioscoopexploitantenwijsheid luidt: moeilijke tijden voor de massa, langere rijen voor de kassa. Hoe zat dat in het recessiejaar 2009? Bij het ter perse gaan van dit filmjaaroverzicht noteerde de Nederlandse Vereniging van Bioscoopexploitanten over de periode 1 januari – 30 september al een stijging van 10 procent in vergelijking met dezelfde periode in het jaar ervoor. In miljoenen bezoekers: 18.403.897 tegenover 16.672.300. Met A-titels als De storm, Komt een vrouw bij de dokter en Avatar nog in de zalen lijkt het brancheboekjaar 2009 in champagne majeur te worden uitgeluid.
Vanwaar die paradoxaal opwaartse beweging in de statistieken? Her en der kwamen er grote zalen bij, dat tikt aan. Publiekstrekkers gingen gezonder over de releasekalender verspreid in première dan in 2008, dat helpt. Maar ook en vooral is een bioscoopje pikken, toch aloud laagdrempelig volksvermaak, een relatief betaalbare vrijetijdsbesteding in euro- en recessietijden. Prijsstijgingen? In 1988 kostte een kaartje voor Der Himmel über Berlin 11 piek, in 1997 voor Un air de famille 13 gulden 50, in december 2009 voor Whatever works 9,30 euro = 20 gulden 46. Pittig. Maar ga eens een pint vatten, in een restaurant eten, naar het theater: de portemonnaie spreekt altijd de waarheid. Filmpje doen vanavond?
Multiculturele preken
In de ontkerkelijkte samenleving biedt de bioscoop uitkomst voor lessen over naasten- en vreemdelingenliefde. Opvallend veel multiculturele filmpreken dit jaar. Steeds opnieuw werd de bekrompen blanke westerling op de vingers getikt door sympathieke vluchtelingen en migranten. In The Visitor fleurt introverte weduwnaar Richard Jenkins op wanneer hij de djembé van zijn illegale huisgenoot leert bespelen, en in Gran Torino zijn de Aziatische buren van Clint Eastwood zo aardig dat hij op z’n oude dag alsnog van zijn PVV-sentimenten afstapt. Al even optimistisch is London River, waarin Brenda Blethyn na de aanslagen in de Londense metro op zoek gaat naar haar vermiste dochter en een innemende islamiet op haar pad treft.
Er kwam ook wel tegengas, bijvoorbeeld van de ensemblefilm Crossing Over, waarin de Amerikaanse illegalenproblematiek van verschillende kanten wordt belicht, ongeveer zoals drugs in Steven Soderberghs Traffic. Origineler is het uitgangspunt van de Zuid-Afrikaanse thriller District 9, waarin buitenaardse wezens worden opgesloten in een vluchtelingenkamp in Johannesburg, tot de zaak onhoudbaar wordt. Aan gemakkelijke boodschappen doen ze niet in Zuid-Afrika, suggereert ook Disgrace, de Coetzee-verfilming die je als kijker niet bepaald achterlaat met een ‘We are the world’-gevoel. Wel zo verfrissend.
Clint Eastwood in Gran Torino
Armageddon
‘Het was net een film,’ was een van de meest gehoorde reacties op de vliegtuigen die de Twin Towers doorboorden. Een film van Roland Emmerich moet het dan zijn geweest, want als één regisseur het collectieve schijngeheugen heeft gevuld met beelden van ontploffende en in elkaar stortende monumenten is het deze Duitse Amerikaan. Na de vernietiging van onder meer het Witte Huis (Independence Day), Manhattan (Godzilla) en Hollywood (The Day After Tomorrow) moest dit jaar de hele wereld er maar eens aan geloven. ‘Ik wil dat 2012 alle andere rampenfilms overbodig maakt. Er moet hierna niets meer te verzinnen zijn’, pochte Emmerich over zijn nieuwste spektakel. Je kunt je afvragen of de koek niet al eerder op was, zo vertrouwd als de destructie in 2012 aanvoelt, maar één verschil is er wel: niet eerder was het sprankje licht aan de horizon zo zwak. De thriller Knowing ging zelfs nog verder: helemaal niemand overleeft de uiteindelijke ramp. De angst voor een realistisch armageddon lijkt zelfs in Hollywood doorgedrongen. En het toekomstbeeld zal er het komende jaar niet optimistischer op worden, met nachtmerries als The Box, The Road, The Age of Stupid en The Book of Eli.
2012
Ondertussen in Nederland
Je kan niet zeggen dat er dit jaar weinig gebeurde. Controverse en verontwaardiging alom. Met het Marco Borsato-vehikel Wit licht in het oog van de storm. Dan snapte de algehele filmpers er weer niets van omdat ze de film slecht vonden, terwijl (een stevig aangepaste versie van) de film toch maar mooi werd geselecteerd voor Cannes. Dan snapte de Nederlandse Oscarcommissie er volgens Martin Koolhoven weer niets van, omdat ze de hermontage van Wit licht (aka The Silent Army) en niet zijn Oorlogswinter hadden voorgedragen voor de jaarlijkse appels-en-peren-vergelijking. En dan kregen Koolhoven cum suis nog gelijk ook, toen het Oscarcomité Wit licht afwees en Oorlogswinter alsnog genomineerd werd. Filmland Holland op zijn smalst.
Maar gelukkig bestond het afgelopen jaar niet alleen uit gehannes en geklungel. Twee kleine films deden internationaal van zich spreken: Kan door huid heen, van Esther Rots, werd geselecteerd voor het prestigieuze filmfestival van Berlijn, en Nothing Personal van Urszula Antoniak kreeg maar liefst zes prijzen in Locarno. Niet toevallig waren beide films tijdens het Nederlands filmfestival goed voor in totaal zes gouden kalveren.
Tot slot: Carice van Houten. 2009 had de grote doorbraak van de actrice in Hollywood moeten worden. Die doorbraak kwam niet. Maar met drie internationale producties op stapel in 2010 geven we de moed nog niet op.
Carice van Houten in Komt een vrouw bij de dokter
We zullen ze missen… †
Acteur Patrick ‘Dirty Dancing’ Swayze (57), regisseur John ‘Ferris Bueller’s Day Off’ Hughes (59), schrijver van oa On the Waterfront Budd Schulberg (95), acteur David ‘Kung Fu’ Carradine (72), acteur Karl Malden (97), Mede-oprichter Fortissimo Films Wouter Barendrecht (43), acteur Dom DeLuise (75), The Longest Day-regisseur Ken Annakin (94), cameraman Jack Cardiff (94), componist Maurice Jarre (84), scenarioschrijver Tullio ‘La dolce vita’ Pinelli (100), Bert Haanstra’s vaste cameraman Anton van Munster (73), en acteur/regisseur/producer/scenarioschrijver Claude Berri (74).