reacties
Traditiegetrouw buigt de VPRO Gids zich over het afgelopen filmjaar. Met de beste actrice en acteur, de onstuitbare opmars van 3D-films, Hollywood dat op safe speelt, en betrekkelijke rust aan het Nederlandse filmfront.
Actrice van het Jaar: Alba Rohrwacher
Tenger op het magere af, sneeuwwitte teint, kooloogjes. Klassieke neus van het type dat je wel op sculpturen en schilderingen uit de Griekse oudheid aantreft. Het haar in eender welke lichte kleur en coupe steevast streng kort.
Alba Rohrwacher in Cosa Voglio di piu
Sophisticated, aan het androgyne grenzend. Nee, de in 1979 te Firenze geboren Alba Rohrwacher is bepaald geen conventionele verschijning binnen de jonge acteursgeneratie van de Europese cinema. Des te beter. Liefst drie Italiaanse kwaliteitsproducties met haar bereikten dit jaar de Nederlandse filmtheaters: Io sono l’amore, Cosa voglio di piú en, deze decembermaand, La solitudine dei numeri primi.
Ongeacht type en omvang van de rol speelt de frêle dochter van een Italiaanse moeder en Duitse vader zich in de kijker. Noorderkoelte, zuidervrouw? Zoiets. Achter de vaak ongemakkelijk effen gelaatsuitdrukking en aarzelende glimlach vermoed je woelige baren. Zo breekbaar oogt ze. En dan explodeert daar ineens, confronterend fysiek, die andere Alba.
Met haar hele lijf en leden omarmt en verdiept ze een karakter. Introvert versus extravert, gevoelschaos in woord en gebaar concreet gemaakt. Een formidabel totaalactrice in de traditie van Monica Vitti en Isabelle Huppert. We heffen het glas champagne op de intense Alba Rohrwacher- creaties die nog gaan komen.
Acteur van het Jaar: Andrew Garfield
En misschien ook wel de acteur van 2011, want de jonge Britse acteur Andrew Russell Garfield (1983) gaat de niet meer zo jonge Amerikaanse acteur Tobey Maguire (1975) opvolgen als Peter Parker, aka Spider- Man. Die rol heeft hij te danken aan 2010, waarin Garfield in een handvol belangrijke rollen te zien was.
Het begon in Terry Gilliams The Imaginarium of Dr Parnassus. Waarin hij naast wijlen Heath Ledger een van de hoofdrollen speelde. De vroegtijdige dood van Ledger en de drie acteurs die hem vervolgens vervingen – Johnny Depp, Jude Law en Colin Farrell – kregen de meeste aandacht, maar de energieke Garfield hield zich moeiteloos staande tussen deze A-listers.
Andrew Garfield in The Social Network
Hij speelde in 2010 ook nog een belangrijke bijrol in David Finchers The Social Network, als het tamelijk normale vriendje van übernerd en Facebook-oprichter Mark Zuckerberg. Maar zijn indrukwekkendste optreden was in iets wat maar heel weinig mensen in Nederland gezien zullen hebben: de Britse miniserie The Red Riding Trilogy. Daarin speelt hij een jonge, argeloze journalist die een seriemoordenaar op het spoor is, maar geen idee heeft in wat voor wespennest hij zich begeeft. En helaas voor hem heeft hij dan nog geen speciaal spinnenpak dat hij aan kan trekken als het spannend wordt.
3D blijft
Oncomfortabele brilletjes, doffe beelden, eendimensionale verhalen, obligate schrikeffecten – zijn dat de ingrediënten van de nieuwe cinematografische revolutie die al tijden wordt voorspeld? Nee, de laatste jaren bewees een handvol grensverleggende Hollywoodproducties – met James Camerons Avatar op kop – dat 3d-films ook kraakhelder, meeslepend en genre-overschrijdend kunnen zijn. Enige scepsis blijft echter geoorloofd; in 2010 arriveerde de eerste vloedgolf – nieuwe – 3d-films in de bioscoop, en dat gaf lang niet altijd aanleiding tot opwinding.
Avatar
Zoals wel vaker na een spraakmakende filminnovatie lijkt het aanvankelijk terughoudende Hollywood de boot opeens niet te willen missen, met veel slordige, ongeïnspireerde fabricaten als gevolg. Toch zijn de vooruitzichten veelbelovend. De techniek wordt steeds verrassender toegepast (Step up 3D, Jackass 3D) en ontwikkelt zich waar je bijstaat (Alice in Wonderland, Legend of the Guardians). Dat maakt benieuwd naar onder andere de Kuifje-film van Steven Spielberg en Peter Jackson, en de graphic novel-adaptatie Hugo Cabret van Martin Scorsese, die in 2011 worden verwacht.
De talloze gepimpte klassiekers die we óók kunnen verwachten (voor 2012-2017 staat de hele Star Warsserie alweer in de steigers), zullen we maar voor lief nemen. Nog een jaar of tien, dan is 3d de nieuwe standaard, zeggen de experts. Wanneer zou Mike Leigh of Jim Jarmusch voor de bijl gaan?
Crisis
Van de financiële crisis was de afgelopen jaren nog niet veel te merken in de bioscoop – de meeste films hebben immers een ontwikkelingstijd van een aantal jaar. Maar in 2010 waren de scheurtjes niet meer te verbloemen.
Filmmaatschappijen kampen met torenhoge schulden. mgm ging vorige maand als eerste gigant over de kop, waardoor projecten als de nieuwe James Bond en de Hobbitfilms in het vagevuur belandden. Meer dan ooit zet Hollywood z’n geld op veilige formules – horror, romcoms, remakes en vervolgfilms.
Slecht nieuws voor het talent: Adrien Brody, Benicio Del Toro en Amy Adams wens je toch uitdagender materiaal toe dan Predators, The Wolfman en Leap year. Regisseur Joe Dante, die al talloze projecten zag spaaklopen, klaagde onlangs tegen de BBC: ‘Vroeger werd een regisseur benaderd voor een film waarvoor al een budget beschikbaar was; nu probeert men investeerders te zoeken aan de hand van een aangetrokken regisseur. Daardoor liggen er tientallen films te wachten op de nodige fondsen en zal het aantal afgewerkte producties zienderogen dalen.’
En de Nederlandse film? Die valt tegenwoordig onder de noemer ‘linkse hobby’ en gaat als zodanig zware tijden tegemoet.
Ondertussen in Nederland
Het was dit jaar in Nederland-Filmland tamelijk rustig. Tot september, toen de Kalveren werden uitgereikt. Ophef ontstond al toen de auteursfilm Joy van Mijke de Jong de grote winnaar was van de nominaties. De jury onder leiding van voormalig Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes kende de film, die nog geen duizend mensen naar de bioscoop had weten te lokken, maar liefst zeven nominaties toe.
Joy
Het begon even te donderen toen de film uiteindelijk ook drie beeldjes mee naar huis mocht nemen. Waaronder het Kalf voor Beste Film. De storm trok al snel weer voorbij en doekje voor het bloeden voor grote favoriet Tirza was dat deze film, en niet Joy, is gekozen als de Nederlandse inzending voor de Oscars.
Dat er toch nog sommige zaken heilig zijn in Nederland bleek toen de posters voor Dick Maas’ Sint werden opgehangen. Een Sint zonder witte baard, maar met een verkoold gezicht waar nog wat zielige sliertjes haar aan hangen. Wel zo donker dat je er bijna niets van zag. Toch moesten de posters weg van wat Sintgenootschappen en… collega-regisseur Johan Nijenhuis (Costa!).
Maas huilde de hele weg naar de bank, want alleen al in het eerste weekend gingen – mede dankzij de gratis reclame – meer dan honderdduizend mensen naar de bioscoop. Tot slot het goede Nederlandse nieuws in 2010: R U There van David Verbeek in Cannes en internationale prijzen voor onder andere Iep! en Kikkerdril. En dat was het wel.