• 

  The Great Dictator

En opeens liggen ze in de winkel, tien dvd's met alle grote films van Charles Chaplin. Los verkrijgbaar èn in een box. Afgaande op onze steekproef - The Goldrush, Modern Times en The Great Dictator - zijn het prachtig uitgevoerde schijfjes met perfect gerestaureerd beeld en geluid, en voorzien van interessante, zorgvuldig gekozen extra's.

Dat Chaplins oeuvre deze grootscheepse digitale opknapbeurt heeft gekregen, is een godsgeschenk voor dochter Geraldine, die het spuugzat was dat de films overal - ook op dvd - circuleerden in kapotgedraaide en verbleekte kopieën. Nu komen ze weer binnen het bereik van jongeren en al de generaties die nog volgen, zoals Geraldine tevreden vaststelde in een interview met Volkskrant-journalist Ronald Ockhuysen. 'Zonder krassen. Zonder vuiligheid. Zoals mijn vader het in zijn hoofd had.'

Modern Times (1936) en The Gold Rush - zowel te zien in de oorspronkelijke zwijgende versie uit 1925 als in de kortere, door Chaplin zelf ingesproken editie uit 1942 - krijgen beide een gedegen inleiding door Chaplins biograaf Bruce Robinson. Dat de films niets aan waarde hebben ingeboet, wordt benadrukt door de Chaplin Today-featurettes, waarin hedendaagse regisseurs hun visie op Chaplin mogen geven. De Dardenne-broers vergelijken Modern Times met hun eigen Rosetta, en regisseur Idrissa Ouedraogo (Yaaba) toont The Gold Rush aan een schoolklas in Burkina Fasso. Kleine kinderen die nog nooit van 'Charlot' gehoord hebben, en zich net als iedereen slap lachen om goudzoeker Chaplin die zijn eigen schoenen opeet. 'Als je naar hem kijkt,' zegt Ouedraogo, 'zie je geen blanke man, maar emoties. En emoties zijn universeel.'

De dvd van Modern Times toont nog méér kinderen - en volwassenen - die Chaplin ontdekken, in de korte Cubaanse documentaire Por primera vez! (1967). Onderwerp is een mobiele bioscoop, die zelfs het meest desolate bergdorp met film kennis wil laten maken. En die kennismaking kan in het land van Fidel Castro natuurlijk het beste gebeuren met Chaplins anti-kapitalistische Modern Times. Aan verschillende dorpelingen wordt vantevoren gevraagd wat film volgens hen is. 'Iets belangrijks,' zegt een vrouw. 'Want veel mensen interesseren zich ervoor. Misschien is het ook een volk, met veel waardevolle bezittingen.' Waarna een impressie van de vertoning volgt, vol close ups van lachende, gapende en uiteindelijk slapende kindergezichten.

Modern Times wordt in zijn historische context geplaatst met het muzikale Ford-spotje Symphony in F (1940) en het educatief bedoelde Behind the Scenes in the Machine Age (1931). Die laatste film werd gesponsord door 'the Women's Bureau of the U.S. Department of Labour' en wil aan bedrijven leren hoe ze fatsoenlijk met hun werkneemsters om moeten gaan, om te voorkomen dat deze mensen op de 'schroothoop' van de Industriële Revolutie belanden. Klinkt goed, maar het komt er in de praktijk vooral op neer dat de arbeidster aan de lopende band wordt gezet. Zodat 'diens moeheid afneemt, en de productie stijgt.' Na Modern Times krijgen de beelden van gemachinaliseerde, o zo efficiënt werkende vrouwen een onbedoeld satirisch karakter.

De dvd van de meesterlijke nazi-parodie The Great Dictator (1940) stelt het zonder inleiding en Chaplin Today, maar bevat wél de uitstekende TV-documentaire The Tramp and the Dictator (55 minuten), die laat zien hoezeer de carrières van Chaplin en Hitler - beiden geboren in dezelfde week van het zelfde jaar - parallel liepen, tot de één de meest geliefde man op aarde was geworden, en de ander de meest gehate. Aan het eind wordt onthuld dat Hitler in zijn bunker wel twee keer naar The Great Dictator heeft gekeken. 'Natuurlijk heeft hij hem gezien,' zegt een man die destijds tot Hitlers intimi behoorde. 'En hij moest er erg om lachen. Zo was hij wel.'

In de documentaire komen fragmenten voor van de pas ontdekte kleurenfilmpjes die Chaplins broer Sydney op de set van The Great Dictator schoot, en die filmpjes staan compleet op de dvd - als half uur durende, zwijgende 'making of'. Chaplins nazi's blijken in kleur opeens bespottelijke, knalrode broeken te dragen.

De grappigste extra van deze drie dvd's is de Karaoke-versie van het nonsens-lied uit Modern Times. Vette ondertitels en een verspringend rood balkje zorgen ervoor dat je de scène - Charlie moet optreden in een café, verliest zijn tekst en zingt vervolgens pure flauwekul - tot en met het het laatste, in de film gesneuvelde couplet kunt meezingen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, en ook na drie keer proberen blijven de rijmelarijen in de keel steken: 'La spinach o la bouchon/ cigaretto portobello/ si rakish spaghaletto/ ti la tu la tila twah'.

Verder verkrijgbaar in deze collectie: Limelight (1952), The Kid (1921), Monsieur Verdoux (1947), The Circus (1927), City Lights (1931), A Woman of Paris (1923) en A King in New York (1957).

Beeld: 1.33:1 (academy ratio)
Geluid: Dolby 5.1 en 2.0
Ondertiteling: onder meer Nederlands
Distributeur: Warner/ MK2