Stanley Kubrick volgens velen: de ultieme perfectionist, een beruchte control freak en bovenal een enigmatisch filmgenie. De meestercineast uit New York leidde een teruggetrokken leven in Engeland en gaf amper interviews. Voor de Franse filmcriticus Michel Ciment maakte Kubrick een uitzondering. In de jaren zeventig en tachtig voerden de twee uitgebreide gesprekken over Kubricks films. De audio-opnames van deze interviews staan centraal in de documentaire Kubrick by Kubrick (Gregory Monro, 2020), woensdag 27 januari op het programma in Het uur van de wolf.
Je kunt beter in de hel regeren dan in de hemel dienen.
In meer dan veertig jaar maakt hij slechts dertien films, stuk voor stuk innovatief en op hun eigen manier belangrijk (wellicht met uitzondering van de eerste film Fear and Desire (1958), die hij in de documentaire ‘slecht gemaakt, banaal en hoogdravend’ noemt). Op het eerste oog kenmerkt Kubricks invloedrijke oeuvre zich vooral door variatie: van anti-oorlogsfilm Full Metal Jacket (1987) en het kostuumdrama Barry Lyndon (1975) tot scifi-klassieker 2001: A Space Odyssey (1968) en de psychologische horrorfilm The Shining (1980). Kubrick vertelt Michel Ciment over zijn aversie tegen film als betekenisloos en melodramatisch vermaak. Ook heeft hij het over de invloed van de Jungiaanse opvatting over de dualiteit van de mens, bijvoorbeeld altruïsme en samenwerking tegenover xenofobie en agressie in Full Metal Jacket. Hij was vooral geïnteresseerd in de schaduwzijde van de mens, wat resulteerde in duistere personages zoals bendeleider Alex in het controversiële A Clockwork Orange (1971). Ciment vraagt waar deze voorkeur vandaan komt. Een grinnikende Kubrick: ‘Je kunt beter in de hel regeren dan in de hemel dienen.’
In de gesprekken met Ciment toont Kubrick zich bedachtzaam en geëngageerd. Hij is ook nogal rechtdoorzee over zijn regieproces. Waarom castte hij bijvoorbeeld acteur Ryan O’Neal als het titelpersonage van Barry Lyndon? Kubrick: ‘Het was duidelijk dat Barry Lyndon fysiek aantrekkelijk moest zijn. Daarom kon hij niet gespeeld worden door Al Pacino of Jack Nicholson.’ Hij maakt bovendien een veelzeggende vergelijking tussen zichzelf als regisseur en Napoleon, die zijn succesvolle veldslagen tot in detail voorbereidde. En mede dankzij die militaire precisie werd Kubrick een van de meest vernieuwende filmmakers van de twintigste eeuw.
De documentaire 'Kubrick by Kubrick' wordt op woensdag 22 januari uitgezonden op NPO 2 om 23.10 uur. Aansluitend is de docu ook te zien op NPO Start.
Meer over Stanley Kubrick
Op Scherp: Stanley Kubrick
Stanley Kubrick maakte in de bijna vijftig jaar die hij actief was als regisseur slechts dertien speelfilms. Maar tussen dat qua omvang beperkte oeuvre zitten opvallend veel klassiekers en films die als meesterwerk worden beschouwd. Ook zijn die dertien films over zo’n beetje elk genre verspreid. Kubrick wordt vaak een filmgenie genoemd en als we zijn werk nader bekijken valt daar weinig tegen in te brengen.
Negen films van Stanley Kubrick
Paths of Glory
Oorlogsfilm van Stanley Kubrick. Met o.a. Kirk Douglas, Ralph Meeker, Adolphe Menjou, George Macready en Wayne Morris.
Lolita
Drama van Stanley Kubrick. Met o.a. James Mason, Shelley Winters, Sue Lyon, Peter Sellers en Lois Maxwell.
Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb
Sciencefiction van Stanley Kubrick. Met o.a. George C. Scott, Peter Sellers, Sterling Hayden, Jack Creley en Keenan Wynn.
Spartacus
Avonturenfilm van Stanley Kubrick. Met o.a. Kirk Douglas, Laurence Olivier, Peter Ustinov, Jean Simmons en Tony Curtis.
2001: A Space Odyssey
Sciencefiction van Stanley Kubrick. Met o.a. Keir Dullea, William Sylvester, Gary Lockwood, Daniel Richter en Leonard Rossiter.
A Clockwork Orange
Sciencefiction van Stanley Kubrick. Met o.a. Malcolm McDowell, Patrick Magee, Adrienne Corri, Steven Berkoff en Carl Duering.
Barry Lyndon
Avonturenfilm van Stanley Kubrick. Met o.a. Ryan O'Neal, Marisa Berenson, Patrick Magee, Gay Hamilton en Steven Berkoff.
The Shining
Horror van Stanley Kubrick. Met o.a. Jack Nicholson, Shelley Duvall, Danny Lloyd, Scatman Crothers en Barry Nelson.
Full Metal Jacket
Oorlogsfilm van Stanley Kubrick. Met o.a. Matthew Modine, Adam Baldwin, Vincent D'Onofrio, R. Lee Ermey en Dorian Harewood.