Een blik op de witte man in de stijl van een natuurdocumentaire

‘Ik kan geen huis meer krijgen. Mijn vriendin kan niet meer veilig over straat. Nederland laat je stem horen!’ Zie hier de witte man in het wild. Niet zomaar een exemplaar, maar een extreemrechtse racist tijdens een antimigratieprotest. Dit is de witte man waar de gelijknamige serie mee begint. Dan volgt de voice-over van documentairemaker Qian van Binsbergen: ‘In deze serie, De witte man, gaan we kijken naar wie hij is en wat hij er zelf van vindt.’

De gekozen stijlvorm is die van de bombastische natuurdocumentaire, inclusief terugkerende scène van een witte man op een apenrots, die zijn positie langzaam bedreigd ziet worden door vrouwen en mannen van kleur. De voice-over van Van Binsbergen: ‘Eeuwenlang was hij de onbetwiste koning. Zijn leefgebied strekte zich overal uit, van het bedrijfsleven, politiek, wetenschap en zelfs thuis. Maar weet hij zijn territorium te behouden?’

Een van de leukere elementen is het panel witte mannen, bestaande uit acht Jannen aan de bar in een café. Het is een gemêleerd gezelschap met onder meer een student geschiedenis, een filmtechnicus, een advocaat, zorgboer, Arabist en een Jan die in Haarlem werkt. Ze zijn in de eerste aflevering, zoals dat wel vaker het geval is in de gewone wereld, allemaal best wel mild. Advocaat-Jan voelt desgevraagd niet dat hij als man minder ruimte krijgt, alhoewel hij ook constateert dat mensen van kleur en vrouwen meer ruimte innemen. ‘Als dat betekent dat de witte man daarmee minder ruimte krijgt, so be it.’ Zijn buurman, barbier-Jan, knippert even met zijn ogen. ‘Jij hebt daar een fysieke reactie op,’ zegt Van Binsbergen. Barbier-Jan blijkt een goed ingevoerde feminist en geeft een interessant minicollege over de achtergestelde positie van de vrouw, die nog maar anderhalve generatie geleden ontslagen werd als ze trouwde. En met gepaste trots: ‘Mijn vrouw is thuis kostwinner.’

Dan maar naar geschiedenis-Jan, voor een alfamannen-duit in het zakje. Hij levert gelukkig wel en zegt, na een keurig historische analyse: ‘Het kan niet zo zijn dat witte man synoniem wordt voor alle rampspoed en ellende in de wereld.’

Het wonderlijke van serie zit hem in de conclusie die Van Binsbergen na zo’n toch behoorlijk genuanceerde scène trekt. ‘De meeste Jannen ervaren geen ruimteverlies. (..) Dat zij het niet voelen is geen bewijs dat ze de macht niet hebben. Dat is precies het probleem.’ Zo blijkt de serie eigenlijk vooral te gaan over wat Van Binsbergen van witte mannen vindt.