Artikelen

Vijf films in vijftien jaar, en toch wordt de Franse regisseur Jacques Audiard tot de top van de Europese auteurscinema gerekend. Zijn fenomenale gevangenisdrama Un prophète onderstreept die positie nog maar eens.

Hij herinnert zich nog precies wat hij voelde toen hij het voor het eerst las, schrijft Dave Eggers (1970), auteur van onder meer Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit (2001), Wat is de wat (2007) en de recente non-fictieroman Zeitoun (2009), in een van de e-mailantwoorden van ons virtuele gesprek.

Where the Wild Things Are is het klassiek geworden Amerikaanse prentenboek uit 1963 van Maurice Sendak over een jongetje in wolfskleren dat terecht komt op een eiland van monsters. In Nederland kennen we het als Max en de Maximonsters. Sendak, inmiddels in de tachtig, benaderde zelf regisseur Spike Jonze (Being John Malkovich, Adaptation) voor de filmversie.

Regisseur Jason Reitman vliegt erg veel. Zijn nieuwe film Up in the Air, naar het boek van Walter Kirn, gaat over twee airmilesverslaafden. 'Bij een adaptatie doe je twee dingen. Je maakt het beeldend en je maakt het persoonlijk.'

Creation gaat over Charles Darwin wanneer deze op het punt staat zijn wereldberoemde boek On the Origin of Species (1859) te publiceren.

Twee mensen die beiden de eenzaamheid verkiezen, maar zich juist daardoor tot elkaar aangetrokken voelen - dat is het uitganspunt van Nothing Personal, het met prijzen overladen bioscoopdebuut van Urszula Antoniak.

Precious is een moddervet meisje dat niet lezen of schrijven kan, als slaaf behandeld wordt door haar moeder en verkracht wordt door haar vader. De film van Lee Daniels biedt enige hoop, maar simpele antwoorden zijn er niet.

De jonge journalist Thet Sambath heeft veel energie, tijd en geld gestoken in zijn project over het Rode Khmer-regime. Hij wilde dat de voormalige leden van het schrikbewind bekentenissen voor de camera zouden afleggen over hun daden. Volgens schattingen zijn tijdens het regime circa 2 miljoen mensen omgekomen, onder wie Sambaths ouders. Een interview met regisseur Rob Lemkin, die van Sambaths project de film Enemies of the People heeft gemaakt.

Voormalig defensieanalist Daniel Ellsberg kreeg gewetenswroeging toen hij ontdekte dat de Amerikaanse bevolking was voorgelogen over de Vietnamoorlog. Hij besloot begin jaren ’70 geheime documenten (The Pentagon Papers) over de oorlog door te spelen aan de New York Times. In de documentaire The Most Dangerous Man in America van Judith Ehrlich en Rick Goldsmith blikt Ellsberg terug op zijn actie. Een gesprek met regisseur Judith Ehrlich, wiens documentaire op de shortlist staat voor de Oscars.

De Schotse documentairemaakster Amy Hardie droomde dat ze op haar 48ste zou sterven. De gedachte aan haar naderende dood liet haar vanaf dat moment niet meer los. Ze zoekt in The Edge of Dreaming naar een verklaring voor haar droom in onder meer de neurowetenschap, psychotherapie en het sjamanisme. Een gesprek met een naar eigen zeggen ‘sceptische, hedonistische, werkende moeder, die worstelt met drie banen, drie kinderen, een gelukkig huwelijk en onverklaarbare gebeurtenissen’.

Noa Ben Hagai is dolblij dat haar eerste documentaire gelijk voor het IDFA werd geselecteerd. Maar het is ook een dubbel gevoel, want terugkijkend had ze de film liever niet gemaakt. In Blood Relation gaat ze na het vinden van een reeks brieven van haar groottante Pnina – die op veertienjarige leeftijd in Israël verdween en later met een Arabier bleek te zijn getrouwd – op zoek naar onbekende familieleden in de Palestijnse gebieden. Een gelukkige hereniging tussen de joodse en islamitische tak van de familie volgt, maar al snel blijken de onoverbrugbare verschillen (rijk-arm, vrij-bezet) echte verwantschap in de weg te staan.

Dariusz Jablonski was vereerd dat zijn documentaire War Games and the Man Who Stopped Them, over de Poolse kolonel Ryszard Kuklinski die duizenden documenten van het Warschaupact aan de CIA doorspeelde, werd uitgekozen om het festival te openen. Jablonski spreekt met veel eerbied en ontzag over Kuklinski, die in 2004 vlak voor de opnames zouden beginnen aan een hartaanval overleed. ‘Ik zie hem nog steeds als de prins uit een sprookje.’

Verreweg de meeste films op het IDFA zien eruit als lange NOVA-items. Interessant door de inhoud, minder door de vorm. Maar in Ditteke Mensinks Farewell is de gekozen vertelvorm minstens zo belangrijk als de inhoud.

In Space Tourists volgen we de jonge ruimtetoeriste Anousheh Ansari tijdens haar eerste ruimtevlucht. Het kaartje van 20 miljoen dollar is gekocht, en de reis – vanaf de vervallen raketlanceerbasis Cosmodrome in Kazachstan – is geboekt. Het is de vervulling van een levenslang gekoesterde wens, want Ansari zegt in de documentaire dat ze zelfs de ruimte in zou zijn gegaan als het kaartje enkele reis was. De Zwitserse filmmaker Christian Frei (1959) volgde Ansari, en schetste en passant de teloorgang van de Russische ruimtevaart.

Filmmaker John Appel (1958) vierde zijn 18de verjaardag in het casino. Een cadeautje van zijn vroeg overleden vader, die zijn hele leven een gokprobleem had. ‘Mijn vader deed zoveel spelletjes, dat ik mij afvraag of hij het leven wel serieus heeft genomen.’ In The Player onderzoekt Appel – tien jaar geleden won hij de VPRO Joris Ivens Award voor André Hazes: Zij gelooft in mij – het wezen van de gokkende mens.

Rugby in Finland is, in tegenstelling tot rallyrijden, schansspringen en ijshockey, een kleine sport. Een heel kleine sport, die alleen op amateurniveau bedreven wordt. Filmmaker Mika Ronkainen (1970) volgde een seizoen lang het allegaartjesteam van Oulu, het op twee na slechtste team van Finland. Het resultaat is een grappig en soms ook ontroerend portret van een groep onderling zeer verschillende jonge mannen. Met hoofdrollen voor de vrienden Matti en Mikko.

In de documentaire Contact, geregisseerd door Martin Butler en Bentley Dean, blikken betrokkenen terug op een bijzondere gebeurtenis. Voor het testen van ruimteraketten in 1964 zocht een groep ambtenaren naar een geschikte plek waar de overblijfselen van de raketten konden neerkomen. De Great Sandy Desert in West-Australië werd uitgekozen als locatie, maar bij nadere inspectie bleek dat op die plek nog Aboriginals leefden. Een interview met regisseur Martin Butler.

Talloze Chinese arbeiders reizen ieder jaar voor het nieuwjaarsfeest vanuit de stad waar zij werken, terug naar hun geboortedorp. Velen doen dat met de trein en dat zorgt voor enorme chaos op de stations. In de documentaire Last Train Home volgt de Chinees-Canadese regisseur Lixin Fan in deze drukte het echtpaar Zhang. Het koppel werkt in de stad Guangzhou, terwijl hun kinderen wonen en naar school gaan in een dorpje op het platteland kilometers verderop. Een interview met filmmaker Lixin Fan.