Generations: Deense dramaserie over familie en intergenerationeel trauma
Interview met scenarist Anna Emma Haudal
De Deense serie Generations gaat over drie generaties vrouwen en de trauma’s die ze – onbewust – delen. Scenarist Anna Emma Haudal: ‘Het is alsof thema’s, personages en scènes uit de lucht vallen en via mijn handen op papier terechtkomen.’
Even lijkt het Deense Generations te beginnen als een standaard Scandinavisch moordmysterie. In de openingsscènes wordt een gemummificeerd babylijkje gevonden in een schoenendoos op de zolder van een appartementencomplex in Kopenhagen. Als vervolgens twee politierechercheurs aankloppen bij een van de bewoners van het pand, de 87-jarige Martha (Ulla Henningsen), denk je als kijker precies te weten wat er gaat komen. Maar dan bekent de oude vrouw, zomaar uit zichzelf. De gevonden baby is het kind dat ze decennia eerder, direct na de geboorte, om het leven heeft gebracht.
Geen moordmysterie dus. Maar wat Generations dan wel is, vindt zelfs scenarist Anna Emma Haudal moeilijk in één zin te omschrijven ‘Het gaat over familie’, vertelt ze tijdens een videogesprek vanuit Denemarken waar ze met haar gezin op het platteland net buiten Kopenhagen woont. ‘Maar ook over hoe trauma’s van generatie op generatie overgaan.’ Want Martha’s schokkende daad heeft gevolgen voor de levens van haar dochter en volwassen kleindochters. Niet alleen omdat de vrouwen plots een moordenaar in de familie blijken te hebben. Maar ook omdat Martha’s daad hun levens al beïnvloedde voordat ze er zelfs van wisten. Haudal: ‘Het trauma dat Martha met zich meedroeg, leeft in zekere zin ook in het lichaam van haar dochter, en de dochters die zij weer kreeg. Het had invloed op de beslissingen die de vrouwen in hun eigen leven maakten, zonder dat ze er erg in hadden.’
U verdiepte zicht tijdens het schrijven in hoe trauma’s niet alleen mentaal maar ook lichamelijk effect kunnen hebben op onze kinderen. Hoe kwam u daarbij?
‘Toen ik zwanger raakte van mijn oudste, voelde ik een enorme schaamte. Ik verborg het maandenlang voor mijn familie en ik vond het afschuwelijk als mensen me feliciteerden. Wat heel vreemd was, want het kind was erg gewenst. Maar toen ik het een keer aankaartte bij mijn oma, vertelde ze me dat ze haar eigen zwangerschap met mijn moeder had moeten verbergen omdat zij en mijn opa nog niet getrouwd waren. Toen realiseerde ik me dat ik een eicel in mijn moeders lichaam was toen ze in mijn oma’s buik zat. Wat mijn oma toen meemaakte, de extreme stress en schaamte, had dus ook effect op mij gehad. Ik was me toen al in epigenetica [hoe factoren buiten het lichaam de uiting van genen kunnen beïnvloeden, red.] aan het verdiepen en het was een van de vonkjes die met tot schrijven aanzette.’
Er zijn heel veel vrouwen in Denemarken geweest die in stilte hun kind baarden en het ombrachten, omdat ze geen andere uitweg zagen
Een ander vonkje was de echte vondst van een babylichaampje tijdens de renovatie van een appartementencomplex in Kopenhagen.
‘Ja. In dat geval was er trouwens geen oude vrouw die de moord bekende. Maar toen ik me erin ging verdiepen, bleek dit geen geïsoleerd incident te zijn. Tussen 1900 en 1950 zijn 614 Deense vrouwen veroordeeld voor infanticide. Er zijn door de jaren heen nog veel meer van dit soort vondsten gedaan, in lades, kasten, bossen en meren, waarbij de moeder nooit is gevonden. Er zijn dus heel veel vrouwen in Denemarken geweest die in stilte hun kind baarden en het ombrachten, omdat ze geen andere uitweg zagen. Als ze een kind kregen zonder partner, was er geen kans meer op een opleiding, een baan en uiteindelijk een huwelijk. Ze deden dit voor zichzelf, voor een beter leven. Maar in de verhalen van een aantal van deze vrouwen lees je dat het vaak een negatieve impact op hun leven had gehad. Ik had net mijn eerste kind gekregen toen ik hierover las, en het maakte erg veel indruk op me. Vandaar dat de serie ook heel emotioneel is. Het draait allemaal om gevoelens. Om alle dingen die ze elkaar niet vertellen, maar ook de dingen die ze wel zeggen en het effect dat die woorden hebben. Het gaat om communiceren. Luisteren naar elkaar, maar ook naar de stem van de natuur, en misschien zelfs wel naar de stem van de natuur van buiten onze planeet.’
De serie heeft inderdaad een bovennatuurlijk element. Waar komt dat vandaan?
‘Met het openen van die schoenendoos komen heel veel andere dingen aan de oppervlakte. In de doos zit een kind dat nooit een leven had, nooit de kans had om iets te zeggen of te zijn in de wereld, maar uiteindelijk toch heel veel openbreekt. De vondst zorgt dat er gecommuniceerd wordt binnen de familie, maar ook met het verleden en alle vrouwen die hetzelfde hebben meegemaakt als Martha. Een van Martha’s kleindochters heeft de gave om te communiceren met de doden, maar omdat ze advocaat is, vindt ze dat zo’n gave niet bij haar past. Zij voelt er een enorme schaamte over. Maar de serie wil dat ze de confrontatie aangaat, zich niet verstopt onder de dekens, maar hardop zegt wat er gaande is. En dat geldt ook voor de andere personages. Door Martha’s onthulling worden ze allemaal gedwongen om hun eigen demonen onder ogen te komen.’
U gebruikt de woorden ‘de serie wil’. In eerdere interviews vertelde u al over uw opmerkelijke schrijfproces. U verzint de verhalen niet, ze komen naar u toe.
‘Klopt. Het voelt voor mij altijd alsof het verhaal er al is, het heeft een ziel, en ik praat ermee alsof het een mens is. Mijn werk is om uit te vogelen waar het over gaat, hoe het eruit moet zien, wat het wil vertellen en wie de hoofdpersonen zijn. Ik denk er niet te veel over na, maar schrijf gewoon. Het is alsof thema’s, personages en scènes uit de lucht vallen en via mijn handen op papier terechtkomen. En pas als alles erop staat, ga ik het als schrijver dramatiseren, de onderwerpen researchen en de puzzel maken van de serie. Ik kan het niet anders, iedere keer als ik probeer om vanuit mijn ego iets te schrijven, werkt het niet.’
Meerdere Scandinavische recensenten vergeleken de serie met werk van grootheden David Lynch en Lars von Trier. Dat doet vast wel iets met je ego?
‘We hebben het heel veel over David Lynch gehad omdat hij overleed toen we de serie aan het maken waren. Hij was een bewuste inspiratiebron, vooral voor het geluid. Wat betreft Von Trier, ik ben groot fan. Ik ben met zijn films en series opgegroeid, zijn werk zit in mijn bloed. We hebben het nooit over hem gehad, maar toen de serie in première ging, voelde ik zijn invloed meteen. Dat was niet bewust, maar ik denk dat het onvermijdelijk is. Met mijn manier van werken, met een serie die door mijn lijf gaat, kan het niet anders dan dat het verhaal wordt beïnvloed door de dingen die mij in mijn leven hebben geïnspireerd.’
