Acht kijktips Movies that Matter

Deze documentaire begint met een gesprekje tussen regisseur Poh Si Teng en een van de drie Amerikaanse artsen die ze volgt tijdens hun werk in Gaza. De arts drukt haar op het hart dat Si Teng zijn foto van dode kinderen niet moet blurren, maar moet tonen. ‘Hun lichamen vertellen het verhaal van deze oorlog,’ beargumenteert hij. Si Teng reageert terughoudend, maar het volgende shot is de foto in kwestie. Het komt binnen als een mokerslag. American Doctor laat vervolgens zonder enige filter zien hoe gruwelijk de oorlog in Gaza is, en hoe hard het zorgpersoneel daar werkt om de slachtoffers te helpen. Het is een film die je hart volledig breekt, en tegelijkertijd woedend maakt.

In een klein dorp in het noordwesten van Iran zijn de man-vrouwverhoudingen zeer traditioneel. De motorrijdende Sara Shaverdi is een uitzondering: ze is niet afhankelijk van mannen en doet wat haar hart haar ingeeft. In Cutting Through Rocks zien we hoe Sara het eerste vrouwelijke gemeenteraadslid wordt in haar dorp, een functie waarin ze regelmatig tegengewerkt wordt door mannen. De documentaire is een liefdevol portret van een fenomenale, moedige vrouw die zich voortdurend inzet om de vrouwen in haar gemeenschap te helpen.

In deze indringende en persoonlijke korte documentaire onderzoekt de Japans-Nederlandse filmmaker Kiriko Mechanicus de invloed van de hardnekkige stereotypering en seksualisering van Aziatische vrouwen op haar eigen leven. Ze interviewt haar Japanse moeder, voert in de voice-over eerlijke dialogen met zichzelf, en probeert via brieven in contact te komen met de Amerikaanse gedetineerde Robert Aaron Long, die in 2021 zes Aziatische vrouwen doodde in een spa in Atlanta, om zo, naar eigen zeggen, zijn seksuele impulsen te kunnen controleren. Waar komen raciale fetisjen vandaan? Kijken naar dit sterk gemonteerde beelddagboek is even confronterend als verhelderend. Mechanicus maakte een belangwekkende, kunstzinnige film, die geselecteerd werd voor het prestigieuze Amerikaanse festival SXSW.

Intrigerende maar zware documentaire over de geheime operatie van twee genocide-onderzoekers aan de Universiteit van Amsterdam, Uğur Ümit Üngör en Annsar Shahhoud, die via de door Shahhoud gespeelde ‘Anna’ bekentenissen ontlokken aan Syrische oorlogscriminelen. ‘Anna’ doet zich via Facebook voor als een pro-Assad student die onderzoek doet naar het Syrische leger. Langzaam weekt zij bekentenissen los van Amgd Youssuf, die in naam van Assads regime talloze moorden pleegde. Als ‘Anna’ glimlacht Annsar steeds charmant tegen Youssuf, maar als zichzelf is ze ernstig getraumatiseerd door de oorlog in Syrië. ‘Anna’ wordt zo een vlucht voor haar.

Sinds 2021 zijn Nederlandse gemeenten verantwoordelijk voor de inburgering van statushouders. In deze documentaire volgt filmmaker Ton van Zantvoort (Schapenheld) een aantal nieuwkomers tijdens hun proces van integratie in Breda: een voor de oorlog gevlucht Syrisch gezin en twee zussen uit Saoedi-Arabië. In de montage van de film wordt geaccentueerd hoe ingewikkeld en bureaucratisch het integratietraject is, terwijl we vervolgens zien wat dit met de nieuwkomers doet. Deze sturing is wat onnodig, in een verder prima film die van dichtbij laat zien wat we doorgaans alleen in versimpelde krantenkoppen en snelle nieuwsitem voorbij zien komen.

In grensstad Mariinka in Oost-Oekraïne komen dierbaren tegenover elkaar te staan. Zo vechten Maksim en Mark voor het Oekraïense leger, maar hun broer Ruslan voor het Russische. Zijn geliefde Angela verdient de kost met smokkelen, haar oude vriendin Natasha zit in het Oekraïense leger. Dan is er nog een vierde broer: Daniil, geadopteerd door een Amerikaans echtpaar. Regisseur Pieter-Jan De Pue filmde tien jaar voor Mariinka en het resultaat is ernaar. Een verpletterende maar ook poëtische documentaire over de pijn, de zinloosheid en de, ondanks alles, onverwoestbare menselijkheid in de oorlog.

Hij was pas 28 toen Bart, de broer van documentairemaker Koert Davidse, stierf aan de gevolgen van aids. Op zijn begrafenis in het conservatieve Zeeuwse dorpje waar hij opgroeide werd vooral gezwegen; op Barts homoseksualiteit en de op dat moment nog onbekende ziekte heerste een enorm taboe. Veertig jaar na dato wil regisseur Davidse het stilzwijgen doorbreken. In zijn persoonlijke documentaire blikt hij samen met familie en vrienden van Bart terug op diens leven. En reflecteert hij op de sterke contrasten tussen zijn gesloten geboortedorp en het vrije Amsterdam waar Bart zijn twintiger jaren als kunstschilder doorbracht. Een conventionele, maar ook ontroerende vertelling over het belang van openheid en acceptatie.

Psychiater Dirk Corstens gaat in gesprek met stemmenhoorders en hun innerlijke stemmen. De film laat op indringende manier zien hoe hun trauma’s, twijfels en angsten zich uiten via zo’n stem. Het is ongemakkelijk en confronterend, maar ook fascinerend om te zien hoe de personages leven met hun stemmen. Een soms wat duister, maar intiem portret van een onzichtbare wereld.