Julia Loktev over het fantastische My Undesirable Friends: Part 2 – Exile
My Undesirable friends: Part 2 - Exile is te zien op IDFA 2026
In deel 2 van de Julia Loktevs documentairetweeluik My Undesirable Friends zien we hoe haar vriendinnen, bestaande uit kritische Russische journalisten, hun werk voortzetten in ballingschap. VPRO Cinema sprak Loktev onlangs in Venetië. ‘Tijdens het filmen is mijn kennis van Russische vloekwoorden een stuk beter geworden.’
Deel 1 van My Undesirable Friends is een ruim vijf uur durende, volledig met een iPhone opgenomen documentaire, waarin filmmaker Julia Loktev een handvol onafhankelijke Russische journalisten van TV Rain in Moskou volgt. Door het Kremlin worden die journalisten bestempeld als ‘buitenlandse agenten’, vijanden van de staat dus, simpelweg omdat ze kritisch zijn op Poetins autocratische regime.
Deel 1 stopt bij de Russische inval in Oekraïne op 24 februari 2022, en precies daar begint deel 2. Want het is de veelal jonge journalisten al snel duidelijk dat het daarna voor hen in Rusland niet langer veilig zal zijn, en ze pakken in allerijl hun koffers en stappen op elk vliegtuig dat Rusland dan nog verlaten mag.
De Amerikaanse, maar in Rusland geboren Loktev (1969) reist ze overal achterna en laat in intieme gesprekken – opgenomen over een periode van vier jaar – zien en voelen wat ballingschap met hen doet. Ook deel 2 van My Undesirable Friends, dat weinig verrassend ‘Exile’ heet, duurt weer ruim vijf uur, maar is geen seconde te lang.
De documentaire ging begin september in première op het festival van Venetië, waar we Loktev drie prangende vragen stelden.
Voelt u zich een beetje gekidnapt door uw ‘ongewenste vrienden’, die u nu al over langere tijd volgt?
‘Haha. Als ik al gekidnapt ben, dan door de meest fantastische mensen. Ik had geen idee waaraan ik vijf jaar geleden begon. En dat dat twee films zou opleveren. Aanvankelijk dacht ik dat het een film over en in Rusland zou worden. Over journalisten die ineens het etiket ‘buitenlandse agent’ krijgen opgeplakt en ondanks alle tegenwerking van de staat onafhankelijk het nieuws proberen te brengen.
Ik ben volgens het Kremlin overigens geen ‘buitenlandse agent’, want daarvoor moet je grappig genoeg uit Rusland komen. Ik ben wel geboren in Rusland, maar kwam op mijn negende naar Amerika en heb nu een Amerikaans paspoort. Maar wat niet is kan nog komen.
Of ik persoonlijk door de hele situatie gekidnapt ben, is voor mij een lastige vraag, want alles wat mij overkomt verbleekt natuurlijk bij wat de journalisten moeten doorstaan. Maar als maker voel ik me zeker niet gekidnapt. Integendeel, ik heb juist enorm veel geluk gehad. Omdat de mensen die ik volg zo dapper, grappig en slim zijn. En dat ik ze kan volgen op zo’n cruciaal historisch moment. Ik zal ze dan ook missen. Ik mis nu al dat ik ze niet meer elke dag tijdens het monteren voorbij zie komen.’
Komt er een deel 3?
‘Tja, ik denk niet dat hun ballingschap snel voorbij is. We willen wel graag een deel 3 maken, maar daarvoor moet het regime in Rusland eerst veranderen. Zodat de mensen in mijn film naar Rusland kunnen terugkeren zonder dat ze gelijk in de gevangenis worden gegooid. Maar als dat verandert, en dat wil ik natuurlijk dolgraag, dan komt er zeker een deel 3.’
U bent geboren in Rusland. Voelt u zich nog Russisch?
‘Ik spreek nog steeds regelmatig Russisch, met mijn moeder. Maar Rusland is voor mij iets van lang geleden. Ik ging weg in 1978, op mijn negende, en ben in Amerika volwassen geworden.
Tot deze films kende ik ook niet zoveel mensen in Rusland. Ik ging eens in de zeven, acht jaar naar een festival in Rusland, en dat was het wel. Ik heb enorme gaten in mijn kennis over dat land. Maar volgens mijn moeder spreek ik nog wel steeds accentloos Russisch. En haar viel op dat sinds de films mijn kennis van de Russische vloekwoorden een stuk beter is geworden.’