The Siege of Paradise: tragikomisch portret van overtoerisme

Steile kliffen torenen uit boven een azuurblauwe baai waarin vissersboten dobberen. Daaromheen pittoreske eeuwenoude huisjes in snoepkleuren. De kronkelende steile straatjes van de dorpen zijn autovrij en alleen met een spoorlijn of per boot te bereiken. Ze liggen tussen groene terrassen waar rijen wijndruiven rijpen in de zon. Dit is Cinque Terre, vijf dorpjes aan de Ligurische kust in het noordwesten van Italië. Het lijkt het paradijs op aarde. Maar voor je dit stukje Unesco-werelderfgoed op je bucketlist zet, kun je beter even de documentaire The Siege of Paradise kijken.  

In het hoogseizoen lijken de schilderachtige dorpjes namelijk op een combinatie van de Ikea, de Kalverstraat en de Efteling. Drommen en drommen toeristen, schaars gekleed en likkend aan een ijsje, schuifelen door de straten. En in plaats van te genieten van de omgeving, bekijken ze die alleen maar door het scherm van hun telefoon, op zoek naar de beste plek voor een selfie. Aan het eind van de dag vertrekken de meesten weer per trein of cruiseschip.

© IDFA

De Ierse regisseur Gar O’Rourke portretteerde Cinque Terre aan de hand van een aantal inwoners en toeristen. Fabrizia Pecunia, de burgemeester van het dorpje Riomaggiore, verzucht dat er 4500 mensen wonen, tegenover 3,5 miljoen toeristen per jaar. De meeste inwoners zijn op leeftijd en als er iemand sterft wordt z’n huis een Airbnb. Ze probeert maatregelen te nemen tegen het overtoerisme, maar heeft juridisch weinig armslag. En economisch leveren al die bezoekers natuurlijk wel veel op. 

Dat dilemma heeft ook restauranthouder Carmelo. Hij glimlacht als een boer met kiespijn tegen zijn gasten terwijl hij pasta met pesto serveert. Zijn dochter moet beslissen of ze de zaak wil overnemen, maar zij ziet op tegen het benauwende en stressvolle leven.  

De toeristenstroom in Cinque Terre wordt vertegenwoordigd door de blonde Amerikaanse influencer Grace. Als haar vriendin haar niet filmt doet ze het zelf wel, schreeuwend tegen haar telefoon en de takes twee of drie keer herhalend tot ze tevreden is. Het is makkelijk om haar en de andere toeristen onuitstaanbaar te vinden, maar O’Rourke benadert alle mensen in zijn documentaire met compassie. Ze zijn dan misschien in het paradijs, maar aan iedereen zie je dat ze rondlopen met het gevoel: hoe ben ik hier verzeild geraakt? Bovendien staat Cinque Terre natuurlijk niet op zichzelf: het is te vergelijken met Venetië, Parijs of Amsterdam. En zijn we daar niet allemaal een keer onderdeel van de ondraaglijke mensenmassa geweest?