Voor The Zone of Interest werd het huis van nazikopstuk Rudolf Höss nagebouwd

‘Het is net Big Brother, maar dan in een nazihuis.’ Zo wil de Britse regisseur Jonathan Glazer zijn verpletterende WO II-drama The Zone of Interest (2023) nog weleens omschrijven. Hij zei het tegen zijn cast en crew en later ook op persconferenties. Dat klinkt misschien nogal ongepast en luchthartig voor een film die allesbehalve luchthartig is. The Zone of Interest is namelijk een heel serieuze film over het nazikopstuk Rudolf Höss, die met zijn gezin pal naast vernietigingskamp Auschwitz woont. Een ‘doorsnee’ Duits gezin, dat wanhopig doet alsof de tragedie die zich achter de muren van het kamp afspeelt niet bestaat en ook niets met hen te maken heeft.

In plaats van de kijker zich te laten identificeren met de slachtoffers in het kamp dwingt Glazer ons mee te leven met de daders. We blijven in de film vooral in en om het huis van Rudolf Höss, zijn vrouw Hedwig en hun vijf kinderen. En dan lijkt het dagelijks leven van de Hössjes gevaarlijk veel op dat van ons.

De manier waarop Glazer ons naar hun alledaagse leven laat kijken is klinisch. We observeren het gezin op ogenschijnlijk onbelangrijke momenten. De momenten waarop ze zich onbespied wanen. Om dit te kunnen doen besloot Glazer alle scènes in het huis op te nemen met een tiental, vaak goed verstopte vaste camera’s. Alleen de acteurs liepen door het huis. De crew volgde alles op monitors in de kelder. Inderdaad, net als bij Big Brother. En dan is die vergelijking van Glazer helemaal zo gek niet meer.

© Cinéart

Macaber

Production designer Chris Oddy was verantwoordelijk voor de keuze en de inrichting van het Hösshuis was. In 2024 spraken we hem op het Architectuur Film Festival Rotterdam. Oddy en Glazer, beiden uit 1965, werken al ruim twintig jaar samen. ‘Hij is een beetje mijn poolster,’ bekent Oddy. ‘Hij heeft zulke eigenzinnige, creatieve ideeën. Soms denk ik dat hij knotsgek is, maar vaak blijken zijn ideeën toch te werken.’

Samen maakten ze eerder onder meer de briljante sf-film Under the Skin (2013). Daarin volgen we een alien die de gedaante van een aantrekkelijke jonge vrouw heeft aangenomen en in een wit bestelbusje door de straten van Glasgow rijdt, op zoek naar eenzame mannen. Toevallige passanten, want die scènes werden gefilmd met verborgen camera’s, die Oddy in dat witte busje moest zien te verstoppen.

Voor The Zone of Interest was Glazer van plan om te filmen in het echte huis waar het gezin Höss destijds woonde. Nadat Oddy het pand meerdere keren had bezocht, zag hij er uiteindelijk toch vanaf. ‘Het was niet groot genoeg, maar bovenal was het te oud. Het leek net een museum. De eerste impuls bij films over de Tweede Wereldoorlog is om allemaal spullen van toen te gebruiken, maar wij wilden geen historische film maken. De film moest voelen alsof alles zich in het hier en nu afspeelt, want zo was dat voor de personages destijds ook. Tijdens mijn bezoeken aan dat huis zag ik wel allemaal spullen die nog van Rudolf Höss waren geweest. Die zaten destijds bij het huis en de huidige eigenaars hadden ze altijd bewaard. Waarom zou je immers een prima bureau wegdoen? Of die fraaie meubels?’

Dat bureau en die meubels van toen werden nieuw nagemaakt en kwamen uiteindelijk terecht in een huis zo’n 150 meter verderop. Een groter huis met drie verdiepingen, zodat het gezin wel moest uitkijken op het kamp, wat het wegkijken nog pijnlijker maakt.

© Cinéart

‘Dat huis stond leeg en was er behoorlijk slecht aan toe. Er ontbraken twee ramen, de trap naar de zolder was weg, de wc werkte niet meer en de plafonds waren verzakt. Je kon ook niet goed door het huis heen kijken, dus ik creëerde diepte en herstelde de mankementen. Ik stuukte de muren, zodat het huis er weer als nieuw uitzag en je er zo in had kunnen wonen. De tuin liet ik al in april 2022 aanleggen, zodat de bloemen later in de zomer, toen de opnamen begonnen, prachtig zouden bloeien. Hedwig was namelijk dol op haar tuin, waarin ze veel tijd doorbracht met haar kinderen, ook al lag die pal naast de muren van Auschwitz.’

Glazer is een perfectionist (hij maakte slechts vier films in 25 jaar), maar dat is Oddy ook. ‘Als je mij mijn gang laat gaan zal ik altijd naar verbeteringen blijven zoeken. Gelukkig had ik voor The Zone tijd genoeg, zodat ik elk hoekje en elk gaatje van het huis zo kon inrichten dat het er net zo was als in een echt, leefbaar huis. Het maakte niet uit welke kant je op keek, alles was af. Sandra [Hüller, die Hedwig speelt, red.] en Christian [Friedl, Rudolf, red.] konden er probleemloos uren doorbrengen, want alle spullen die daar lagen hadden er toen ook kunnen liggen. Op die manier konden ze zich in dat huis – net als Hedwig en Rudolf destijds – volledig vrij bewegen. Die vrijheid was, volgens mij, het grootste geschenk dat ik de acteurs heb kunnen geven.’