De twintig beste documentaires op HBO Max

Eyes on the Prize III vertelt de geschiedenis van de zwarte emancipatiebeweging vanaf de jaren zeventig, net na de civil rights movement. De docuserie staat bol van schrijnende, maar ook strijdbare en trotse verhalen uit de zwarte gemeenschap. Verhalen over institutioneel racisme, structurele uitsluiting en over hoe groepen mensen de barricades opgingen om het dan maar zélf op te lossen. Prachtig en meeslepend verteld in zes afleveringen, vanuit de sleutelfiguren van die bewegingen.

Opvallende documentaireserie over allerlei uiteenlopende burenruzies. Denk De Rijdende Rechter, maar dan veel Amerikaanser én extremer, want in de Verenigde Staten zijn de wapens altijd akelig snel voorhanden. In elke aflevering volgen we twee verhaallijnen, met daarin bijvoorbeeld ruzies over paarden, hekken en privéstranden. Het beeld dat opdoemt uit de serie stemt daarbij vooral cynisch, want in Neighbors zien we een samenleving op drift, waarin vijandigheid, zeker in het Trump- en post-covid-tijdperk, de norm is geworden. Schrijnende materie dus, maar bij vlagen ook boeiend, grappig en soms zelfs ontroerend.

Deze HBO-documentaireserie vertelt in vier meeslepende afleveringen over het korte, tumultueuze bestaan van Stax Records, de platenmaatschappij die legendes als Otis Redding en Isaac Hayes voortbracht. Opgericht in het zwaar gesegregeerde Memphis van de jaren ’60, waar de opnamestudio de enige plek in de stad was waar zwarte en witte muziekliefhebbers samenkwamen. Stax: Soulsville USA geeft terecht aandacht aan dit te onbekende, boeiende en belangrijke hoofdstuk uit de muziekgeschiedenis met interviews met de mensen die erbij waren, prachtige archiefbeelden en - uiteraard - een fantastische soundtrack.

De Britse regisseur Dan Reed schuwt controversiële onderwerpen niet. Na het confronterende Leaving Neverland (2019), over de beschuldigingen tegen Michael Jackson van kindermisbruik, richt hij zich in Stopping the Steal op de mislukte staatsgreep van president Donald Trump in 2021. In anderhalf uur laat Reed zien hoe Trump na de verloren verkiezingen van 2020 systematisch met leugens, bedreigingen en geweld probeerde de macht te behouden. Hiermee is Stopping the Steal een even confronterende als actuele opfriscursus over wat de wereld te wachten staat.

In The Zone of Interest (2023) maakte het grote publiek kennis met de Duitse kampcommandant Rudolf Höss. Het nazikopstuk leefde met zijn gezin pal naast Auschwitz, waar Höss verantwoordelijk was voor de verschrikkingen in het kamp die leidden tot de dood van meer dan een miljoen Joden. Op HBO Max is nu ook een documentaire te zien over de oorlogsmisdadiger, waarin onderzocht wordt op welke manier de Holocaust nog altijd zijn sporen nalaat bij de nakomelingen van zowel de slachtoffers als de schuldigen ervan. The Commandant’s Shadow toont twee familieperspectieven: dat van de zoon van Rudolf Höss, en dat van overlever Anita Lasker-Wallfisch en haar dochter Maya. Het meest bijzondere aan de documentaire is dat deze twee verhaallijnen uiteindelijk ook samenkomen, wanneer Volker een ontmoeting organiseert tussen Hans en Anita.

Het eerste deel van de documentaireserie The Jinx, uit 2015, kende een bizarre ontknoping. De rijkeluiszoon Robert Durst bekende in een interview met de makers per ongeluk drie moorden omdat zijn microfoon nog aanstond op de wc (‘Natuurlijk heb ik ze allemaal vermoord.’). Het tweede deel werd negen jaar later gemaakt, en pakt de draad op na de arrestatie in 2015, met veel telefoongesprekken vanuit de gevangenis en een keur aan nieuwe paradijsvogels uit de omgeving van Durst. Het slot van het tweede seizoen is minder opzienbarend, maar nog altijd fascinerend, ook door de uitgebreide reflectie op de nasleep van die eerste reeks.

Deze zaak hield de gemoederen afgelopen maanden wereldwijd bezig: Gisèle Pelicot werd een decennium lang gedrogeerd door haar man, Dominique Pelicot, en verkracht door tientallen mannen. The Pelicot Rape Case reconstrueert compact, helder en doelmatig het hele verhaal en de rechtszaak. De documentaire stipt ook grote vragen aan over wat mannen motiveert om aan dit soort misbruik mee te doen. Gisèle Pelicot komt niet zelf aan het woord, maar wel is een van de vermeende verkrachters geïnterviewd. Die ziet zichzelf vooral als slachtoffer.

Thoughts & Prayers zet op beklemmende wijze het Amerikaanse fenomeen van schoolschietpartijen neer. Niet met politieke pratende hoofden of discussies over de grondwet, maar vanuit het perspectief van hen die leven met de dagelijkse angst om doodgeschoten te worden: kinderen en leraren. Door te focussen op de manieren waarop zij zich voorbereiden op de meest verschrikkelijke dag in hun leven – met vuurwapentrainingen, verberglessen in een klaslokaal, een eigen EHBO-doos in je rugzak – geeft deze documentaire een realistisch beeld van hoe in Amerika burgers al generatieslang in de steek worden gelaten en getraumatiseerd raken.

Wat maakt The Sopranos nou zo goed en baanbrekend dat we het, vijfentwintig jaar nadat de eendjes uit Tony Soprano’s zwembad vertrokken, nog steeds over de serie hebben? Dat is wat documentairetweeluik Wise Guy: David Chase and The Sopranos van regisseur Alex Gibney onderzoekt. Gibney blikt met directe betrokkenen, onder wie acteurs, makers en schrijver David Chase, opvallend openhartig terug op het succes van de serie. Het tempo van de documentaire ligt hoog, en toch weet Gibney met prachtige achter de schermen-beelden opvallend intiem en grondig te zijn. Een feest voor alle The Sopranos-fans.