Onvergetelijk: de legendarische 'long take' in Atonement

Is het hypnotiserende filmkunst, of een goedkoop trucje dat alleen maar afleidt? In de tweede aflevering van VPRO Cinema’s nieuwe filmprogramma Video Take bespreekt filmjournalist Noa Johannes de long take. Bij deze filmtechniek, ook wel one taker of simpelweg oner genoemd, worden scènes opgenomen in één onafgebroken shot, zonder dat achteraf te monteren.

Een helse klus voor filmmakers, want één klein foutje van iemand uit de cast of crew is genoeg om een hele opname opnieuw te moeten doen. Toch zit de filmgeschiedenis vol met voorbeelden van one takers, waarvan er één specifiek wordt uitgelicht in Video Take: de befaamde strandscène in Atonement (2007), volgens Johannes een ‘diep ontroerend, cinematisch hoogtepunt’.

Tijdens dit vijfeneenhalve minuut durende shot zien we hoe acteur James McAvoy zich als Britse militair over het strand van Duinkerken voortbeweegt, ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Gewonde paarden, zingende soldaten, verdrietige burgers; in één vloeiende beweging wordt de kijker deelgenoot van de nasleep van de uitputtingsslag die zich in de Franse kustplaats voltrok.

Het is een indrukwekkend staaltje filmmaken dat veel lof oogstte. Toch was het grappig genoeg niet de bedoeling van regisseur Joe Wright om de scène in één keer op te nemen. Liever brak hij de scène in stukjes, door in verschillende opstellingen te filmen. Maar door een beperkt aantal draaidagen, beschikbare figuranten en een budget dat er bijna doorheen was, moest het toch in één keer.

Van Hitchock tot Adolescence

Andere filmmakers kiezen wél doelbewust voor de one taker, zoals Philip Barantini, regisseur van de in één shot opgenomen film Boiling Point (2021) – over de stress in de keuken van een chic Londens etablissement – en de recente hitserie Adolescence, (2025) waarvan elke aflevering ook een long take is.

De reden voor deze aanpak komt voort uit Barantini’s zoektocht naar iets dat de aandacht van (moderne) kijkers volledig opeist, kijkers die gewend zijn om met een smartphone of tablet in de hand naar films en series te kijken. Door de inzet van een long take hoopte de regisseur hen bij de les te houden, zo legt hij uit in interviews, en hen het gevoel te geven dat ze zelf aanwezig zijn bij de dingen die de personages meemaken.

Dan zijn er nog de filmmakers die juist niét vinden dat een shot extra aandacht moet krijgen. Grootheden als Orson Welles en Alfred Hitchcock bijvoorbeeld – beiden verantwoordelijk voor een paar van de beste long takes uit de filmgeschiedenis – vonden dat filmtechniek niet te veel moest opvallen. Zo noemde Hitchcock zijn eigen gebruik van de one take in zijn film Rope (1948) ‘onzinnig’ en beschouwde hij het als een ‘stunt’. In een interview met filmmaker Francois Truffaut uit 1962 zei hij: ‘Ik brak volledig met mijn eigen traditie om via montage een verhaal te vertellen.’

Voor de Mexicaanse regisseur Alejandro González Iñárritu was het gebrek aan monteren juist een manier om in zijn one take-film Birdman (2014) een bepaalde vorm van echtheid te vinden. Door niet te knippen ontstaat er volgens hem authenticiteit. Iñárritu over de techniek, in gesprek met IndieWire: ‘Als acteur ben je naakt, de montage gaat je niet kunnen helpen. Wat je ziet is echt. En dat maakt het heel spannend.’

bekijk de aflevering van Video Take hieronder