Het prachtige 'Hokusai – impressies van de rijzende zon' portretteert het leven van de kunstenaar

In de beeldschone documentaire Hokusai – impressies van de rijzende zon (2025), op maandag 4 mei te zien in Close up (AvroTros), wordt het levensverhaal verteld van de wereldberoemde Japanse kunstenaar. Niet aan de hand van experts en historici, maar door middel van zijn oeuvre en prachtige archiefbeelden van premodern Japan.

De tekenaar en schilder Hokusai (1760-1849) vereeuwigde zichzelf met zijn houtsnede Grote golf van Kanagawa. Dit dynamische, gedetailleerde zeegezicht met een reusachtige golf, die hij inkleurde met zogeheten Pruisisch blauw, zou hij pas na zijn zestigste hebben gecreëerd. Na zijn dood zou hij hiermee onder anderen schilders als Van Gogh en Monet inspireren.

De documentaire van de Franse regisseur Lise Baron toont de aanloop naar zijn meest iconische werk. Hokusai was namelijk zijn hele leven gefascineerd door het vastleggen van de wereld om hem heen, iets wat hij naar verluidt al vanaf zijn zesde deed.

Bijzonder: eigenlijk weten we niet wat zijn geboortenaam was. Gedurende zijn leven veranderde de kunstenaar zelfs meerdere keren van naam, wat niet ongebruikelijk was in de Edo-periode (1603–1868). Een periode waarin er relatieve rust heerste op het geïsoleerde eiland, wat ruimte gaf voor het opbloeien van de Japanse cultuur.  

Hokusai ging op zijn achttiende in zijn woonplaats Edo (het huidige Tokyo) in de leer bij kunstenaar Katsukawa Shunshō. Op dat moment waren vooral houtsneden van theateracteurs populair. Daarnaast nam hij, om zijn jonge gezin te kunnen onderhouden, opdrachten aan van uitgevers, waarmee hij zich al snel geliefd maakte bij een groot publiek. Naast illustraties voor boeken experimenteerde hij onder meer met stillevens en stadsgezichten, en maakt hij portretten van rijke kooplieden en courtisanes. Zijn prenten van laatstgenoemden waren, mede door de schoonheid van de jonge vrouwen, behoorlijk in trek. De tragiek van hun lot blijft in veel werken onderbelicht, maar in een prachtige kunstafdruk van Hokusai zie je ze afgebeeld in een soort kooi, waar ze hun armen doorheen steken. De kunstenaar lijkt hier, op subtiele wijze, toch een beetje commentaar te leveren op het oudste beroep ter wereld.

Tijdens de eeuwenlange zelfopgelegde isolatie van Japan, had Nederland er overigens als enige land een handelspost. Het was dus ook een Nederlandse handelaar die in 1820 de synthetische kleurstof Pruisisch blauw introduceerde, de kleur waar Hokusai in de laatste fase van zijn leven veelvuldig gebruik van zou maken.