Een onderhandelingstroef. Meer was Nazanin Zaghari-Ratcliffe eigenlijk niet, al zal de Britse overheid dit nooit officieel bevestigen. De Brits-Iraanse vrouw zat zes jaar lang onschuldig vast in haar geboorteland Iran, en bracht meerdere maanden door in een isoleercel. Ze werd eindeloos verhoord en getreiterd en pas vrijgelaten toen Groot-Brittannië een decennia oude schuld van zo’n 400 miljoen pond had ingelost. Dat is te zien in de indrukwekkende miniserie Prisoner 951, die haar verhaal vertelt.
Zaghari-Ratcliffe, die zowel Iraans als Brits staatsburger is, werd in 2016 aangehouden op het vliegveld van Teheran. Ze was samen met haar 22 maanden oude dochtertje op familiebezoek geweest en zou terugvliegen naar haar thuisstad Londen en haar man Richard Ratcliffe. Maar de Revolutionaire Garde hield haar tegen. Eerst onder het mom dat er iets mis was met haar Iraanse paspoort. Maar al snel werd ze beschuldigd van spionage en het omver willen werpen van de Iraanse regering.
Bewijs was er niet, en dat was ook niet nodig. Het gevangenhouden – of gijzelen – van buitenlanders of Iraniërs met een tweede nationaliteit, om in te kunnen zetten bij onderhandelingen met andere landen, is al sinds de jaren zeventig een bekende tactiek van de Islamitische Republiek. Zaghari-Ratcliffe is niet de enige die dit is overkomen. Maar omdat de onderhandelingen vaak onder een sluier van diplomatieke geheimzinnigheid plaatsvinden, dringen de zaken zelden echt door tot het grote publiek.
Hongerstaking
Zaghari-Ratcliffe was een uitzondering, vooral omdat haar echtgenoot heel bewust de publiciteit opzocht en meerdere malen in hongerstaking ging. Hij gaf geen gehoor aan het verzoek van het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken om te zwijgen terwijl zijn vrouw gevangenzat. Sinds haar vrijlating in 2022 laten beide Ratcliffes nog steeds regelmatig van zich horen in de media en vragen ze aandacht voor mensen die nu nog gevangen zitten. Later dit jaar brengen ze samen een boek uit over hun ervaring.
Dit boek werd alvast door scenarist Stephen Butchard (This City is Ours) en regisseur Phillipa Lowthorpe (The Crown) bewerkt tot Prisoner 951, met Narges Rashidi en Joseph Fiennes in de hoofdrollen. De twee acteurs maken het toch al aangrijpende verhaal enorm invoelbaar. Je ziet het hart van Fiennes’ Richard haast breken wanneer zijn vrouw weer niet wordt vrijgelaten of plots van de aardbodem verdwenen lijkt, omdat de Revolutionaire Garde haar overplaatst. En Rashidi zet Nazanins emoties, die schommelen tussen diepe wanhoop en een onbreekbare strijdlust, haarscherp neer.
De serie schetst ook indrukwekkend het leven in de Iraanse vrouwengevangenis waar Zaghari-Ratcliffe jarenlang verblijft. Haar medegevangenen zijn bijzondere, dappere vrouwen, veelal gearresteerd omdat ze zich uitspraken tegen het regime. Prisoner 951 is daarnaast genadeloos kritisch op beide overheden (aan de Britse kant komt vooral Boris Johnson, zowel minister van Buitenlandse Zaken als premier tijdens Zaghari-Ratcliffes gevangenschap, er bijzonder slecht vanaf). Maar naast een aanklacht is de serie vooral een ode aan Zaghari-Ratcliffe en aan al die andere onschuldige burgers die ook de pech hebben te dienen als onderhandelingstroef.
