Mijn stap naar buiten: kleurrijk portret van Koerdische kunstenaar Bîstyek die aangrijpende doeken maakt

Op een werk van de Koerdisch-Canadese kunstenaar Bîstyek zie je twee agenten op weerloze jongens inslaan. Een van de jongens schreeuwt zoals in Edvards Munchs bekende schilderij De schreeuw. Een ander is in de boeien geslagen en leunt voorover met zijn hoofd op een motorkap van een auto. Je kan hier van alles in zien: Palestijnse jongens die door het Israëlische leger op de bezette Westelijke Jordaanoever worden meegenomen. Latijns-Amerikaanse migranten die door ICE-agenten in de Verenigde Staten worden opgejaagd. In de documentaire Kunstenaar Bîstyek – Mijn stap naar buiten zegt Bîstyek zelf: ‘Dit gaat voor mij over Syrië en Libanon, maar ik weet dat het overal gebeurt.’

Bîstyek heeft zijn ervaringen als Koerd in Syrië en als vluchteling in Libanon naar kleurrijke, aangrijpende doeken weten te vertalen. Het getrainde oog zal er invloeden van de expressieve Afro-Amerikaanse schilder Jean-Michel Basquiat in terugzien: ook Bîstyek gebruikt grove penseelstreken en maakt graag gebruik van graffiti. Waar Basquiats werk echter vol verwijzingen zit naar zijn Caribische en Afrikaanse roots, zie je bij Bîstyek vaak de kleuren van de Koerdische vlag (rood, wit, groen en geel) terug. Opvallend: Bîstyek was zelf lange tijd niet bekend met moderne kunstenaars als Basquiat. Wel houdt hij van jongs af aan van hiphopmuziek.

Bîstyek, die tegenwoordig in het Canadese Winnipeg woont, werd in 1996 geboren in Afrin, in het noorden van Syrië. Zijn vader overleed toen hij jong was, zijn moeder voedde in haar eentje zeven kinderen op. Ze verbleven met z’n allen in een kleine vierkante kamer, die regisseur Geordie Sabbagh in de documentaire nabootst door vier witte wanden te plaatsen. Hierna worden de wanden uit elkaar gehaald en gaat Bîstyek voor het oog van de camera aan de slag. Hij beschildert een voor een de wanden en creëert onder meer een prachtig schilderij van zichzelf, zijn moeder, broers en zussen die naast elkaar onder één kleed liggen te slapen.

Los van krachtige portretten van zijn familieleden illustreert zijn werk vooral het leven onder een onderdrukkend regime. In Bîstyeks geval de Syrische inlichtingendienst, die Koerden bij voorbaat als een gevaar voor de samenleving ziet, hen zonder reden mag arresteren en zelfs van de aardbodem kan laten verdwijnen.