Nathan Rabin bedacht de Manic Pixie Dream Girl, maar kreeg later spijt

Wat hebben de filmpersonages Clementine uit Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004) en Holly uit Breakfast at Tiffany’s (1961) met elkaar gemeen? Ze zijn, volgens talloze artikelen en lijstjes, typische voorbeelden van een ‘Manic Pixie Dream Girl’.

De Amerikaanse filmcriticus Nathan Rabin bedacht deze term in 2007 om een bepaald soort vrouwelijk filmpersonage te omschrijven dat hij steeds vaker voorbij zag komen in films rond de millenniumwisseling: een archetypisch vrouwenkarakter dat vrijgevochten is, eigenzinnig en ‘niet zoals de rest’. Ze luistert naar de meest obscure indiebands die doorgaans alleen een mannenpubliek vinden, gedraagt zich quirky en is gekleed in afwijkende, kleurrijke outfits. En het belangrijkste kenmerk: in de romkomfilms waarin ze opduikt bestaat de Manic Pixie Dream Girl alleen bij gratie van het mannelijke hoofdpersonage, dat door haar ‘gered’ moet zien te worden van zijn doodsaaie, depressieve leventje.

Een behoorlijk eendimensionaal personage dus, die Manic Pixie Dream Girl. Rabin gebruikte de term dan ook vooral om kritiek te uiten op het archetype, dat in zijn ogen een product is van vooral mannelijke scenaristen die dromen van dit soort onrealistische vrouwenfiguren. Maar in de jaren nadat hij de bewoording voor het eerst gebruikte in zijn vernietigende recensie van Elizabethtown (2005), ging de term een geheel eigen leven leiden. De Manic Pixie Dream Girl dook ineens overal op: in boeken en essays, in lijstjes van verschillende nieuwsmedia, in memes op het internet en er werd zelfs een heuse musical over het archetype gemaakt.

De term werd zo een manier om allerlei soorten vrouwen(personages) te labelen, te classificeren, in een hokje te stoppen. Gelaagde filmkarakters als Amélie en Annie Hall werden plotseling ook Manic Pixie Dreams Girls genoemd, en daarmee gereduceerd tot iets dat ze in de ogen van heel veel fans helemaal niet waren: een simpel filmcliché.

Vanuit feministische hoek kwam dan ook snel kritiek op de term en ook Rabin zelf betuigde spijt. Iets dat hij had gecreëerd was uitgegroeid tot een ‘onhoudbaar monster’, zo schreef hij in een artikel voor nieuwssite Salon in 2014, dat in zijn ogen zo snel mogelijk uit het publieke discours zou moeten verdwijnen.

Toch gingen in de tussentijd verschillende vrouwen zich juist ook identificeren met de verguisde term. Zoals de Canadese zangeres Grimes, die in gesprek met Vanity Fair benoemde dat ze zich in heel veel opzichten een Manic Pixie Dream Girl voelt. Waar de woorden voor de een dus reducerend zijn, put de ander er juist kracht uit.

Inmiddels heeft Rabin zich neergelegd bij de verschillende betekenissen die zijn geesteskind heeft gekregen, en is hij er zelfs ook trots op, zo schrijft hij begin september in een van zijn blogs.

In de nieuwe aflevering van het online filmprogramma Video Take doet journalist en presentatrice Laura Gommans uit de doeken wat de Manic Pixie Dream Girl voor haar betekent. En legt ze uit hoe in de moderne romkomklassieker (500) Days of Summer (2009) het filmcliché een hele nieuwe betekenis kreeg.

Bekijk hieronder de aflevering van Video Take over de Manic Pixie Dream Girl