Onderzoeker Annsar Shahhoud ontmaskerde het moordlustige systeem van Assad

In 2019 ontvangen de in Amsterdam gevestigde wetenschapper Uğur Ümit Üngör en de Syrische medeonderzoeker Annsar Shahhoud schokkende beelden van onschuldige Syrische burgers die methodisch worden geëxecuteerd door de militaire inlichtingendienst. De video’s tonen een koud, bijna administratief vernietigingsproces: geblinddoekte burgers worden uit auto’s getrokken, van achteren neergeschoten en in een kuil geworpen. Het geweld wordt doelbewust gefilmd om verslag uit te brengen aan de leiding.

Vier jaar lang kruipt Shahhoud in de huid van de fictieve pro-Assad studente ‘Anna’. Via Facebook infiltreert ze in milities om hoofdbeul Amjad Youssef en het moordlustige systeem van Assad te ontmaskeren. ‘Je moet begrijpen dat ons onderzoek het eerste bewijs ooit is van de georganiseerde massamoorden die plaatsvonden binnen gebieden die onder controle waren van het regime,’ zegt onderzoeker en hoogleraar genocidestudies (Niod) Uğur Ümit Üngör tegen ons. ‘Wat voor mij een belangrijk doel van dit onderzoek was, is laten zien hoe een jonge vrouw wetenschappelijk onderzoek kan inzetten voor rechtvaardigheid. Het regime ziet Annsar als een “klein meisje”, maar zij heeft daders midden in een lopend conflict laten bekennen. Dat is in de geschiedenis zelden voorgekomen.’

Niemand wordt geboren als massamoordenaar, benadrukt Üngör. ‘Daders worden gevormd door hun omgeving. Zo ook Amjad. Hij schreef bijvoorbeeld ook poëzie en rouwde om zijn broertje die tijdens een militaire missie overleed.’

‘Ik zou Amjad graag nog willen spreken en vragen waarom hij al deze mensen koelbloedig wilde vermoorden. Ik vermoed dat Amjad destijds dacht: “Ik werk me op en doe het smerige werk, zodat ik de onschuld van mijn broertje kan beschermen.” Het is de tragische microdynamiek van een gezin in een repressieve staat.’

Dat praat de gruweldaden van Amjad Youssef niet goed. Na de val van het regime in 2024 dook Youssef onder, maar in april dit jaar werd hij gearresteerd. Üngör: ‘Annsar [Shahhoud, red.], oftewel Anna, heeft jarenlang militieleden gesproken. En velen vertelden dat ze voorheen schilder of taxichauffeur waren. Van de een op andere dag kwam de Syrische inlichtingendienst naar hun buurt, gaf hen kalasjnikovs en zei: “Ga het dorp hiernaast maar een kopje kleiner maker.” Mensen handelen uit angst. Veel van deze mannen dachten: als de oppositie wint, pakken ze ons en verliezen wij alles. Die diepe, historische angst om onderdrukt te worden als een andere groep de macht grijpt, maakt dat mensen uit zelfbehoud tot de meest gruwelijke dingen in staat zijn.’

Met haar waarheidsvinding heeft Shahhoud het regime in het hart geraakt. ‘Je kunt de waarheid niet uitmoorden. We hebben veel slachtoffers en nabestaanden gesproken die rust vinden in het feit dat het bloedbad een naam en erkenning heeft gekregen. Voor nabestaanden gaat het om de feiten; het gebrek aan rechtvaardigheid plant zaadjes voor wraak in volgende generaties. Die cirkel van geweld willen we doorbreken.’