Vijf tips van een Oscarwinnende sounddesigner

Nina Hartstone (1971) beschikt over een indrukwekkend cv als sounddesigner. Ze werkte o.a. aan Gravity, Mowgli, Wuthering Heights, Saltburn en Bohemian Rhapsody. Voor laatstgenoemde won ze de Oscar voor beste sound editing. Hartstone is een expert op het gebied van ADR, oftewel Automated Dialogue Replacement (in goed Nederlands: nasynchronisatie).

In de Blauwe Zaal van de Utrechtse Schouwburg trok Hartstone logischerwijs de meeste tijd uit voor Bohemian Rhapsody. Ze speelde een onmisbare rol in de transformatie van Rami Malek naar Freddie Mercury: ze zorgde ervoor dat Malek ook tijdens de concertscènes klonk als de frontman van Queen. Daarvoor gebruikte Hartstone, naast outtakes van Queen zelf, een professionele imitator (of sound-a-like).

© NFF/Birgit Bijl

In Gravity stond Hartstone voor een andere uitdaging: hoe toon je met geluid de wreedheid en onmeetbare schaal van de ruimte? Door steeds heel dicht te blijven bij het hoofdpersonage, een door Sandra Bullock gespeelde astronaut: ‘Vanaf het moment dat ze in de film verschijnt, horen we haar in- en uitademen, de hele tijd door. Als kijker verlies je nooit het contact met haar longen. Je wil altijd het gevoel hebben dat je bij haar in de helm zit.’

Twee uur lang vertelde Hartstone in Utrecht vol passie over de subtiele harmonie van geluid en stilte. De belangrijkste tips uit haar masterclass hebben we hieronder op een rij gezet.

Tip 1: geluid moet landen

‘Elk geluid dat we in een ruimte plaatsen, moet ergens landen. Wanneer een personage een zin uitspreekt, beweegt het geluid zich door de ruimte. Het moment waarop het geluid doordringt tot het oor van ander, dat moet je vastleggen. Die kleine details zijn vaak cruciaal in het werk dat we doen. Vergeet niet dat wij verantwoordelijk zijn voor hoe de stemmen van de acteurs klinken. Bovendien kan het geluid om de acteurs heen heel veel informatie bevatten. Het kan je aandacht vestigen op iets anders in de scène, of het kan je een gevoel van onheil geven.’

Tip 2: elke film heeft zijn eigen geluidstaal

‘Elke film heeft een andere geluidstaal. Enola Holmes heeft bijvoorbeeld iets weg van een stripboek. Dus alles wat we op geluidsgebied doen, is erop gericht om de speelsheid van het verhaal naar voren te brengen. Toen we de eerste beelden zagen, beseften we dat we dit heel vrolijk en energiek moesten maken.

Bohemian Rhapsody is geen musical, maar een drama over mensen die toevallig muzikanten zijn, dus we moesten dichtbij onze personages en hun reis blijven. We probeerden om de muzikale scènes niet te laten aanvoelen alsof je een plaat opzet en ernaar luistert. Het moest voelen alsof je zelf bij dat concert zit.’

Tip 3: nasynchronisatie is moeilijk voor acteurs, help ze te ontspannen

‘Bij het opnemen van dialoog in een geluidsstudio komt veel frustratie kijken. Ik heb meegemaakt dat acteurs zich omdraaiden en tegen me begonnen te schelden of hun teksten voor mijn neus verscheurden. Of ze stormden weg met de microfoons nog aan ze verbonden. Dat is altijd grappig, want dan vliegt alles alle kanten op. Maar ze hebben ook moeilijk werk.

Ze komen in een heel droge ruimte, waar hun stem superluid klinkt, zelfs als ze zachtjes praten. En wij zeggen tegen ze: “Doe het meer zo, doe het minder zo, die zin moet korter.” We geven ze allemaal aanwijzingen. Dus doe ik meestal wat de leraren van mijn kinderen doen: als ze hun huiswerk terugkrijgen, staat er op wat goed ging en staat er “nog beter als”. Je kunt een acteerprestatie niet afdwingen. Je moet even pauzeren, de acteurs weer in hun personages laten komen en de scène opnieuw laten spelen.’

Tip 4: neem de tekstbladen weg

‘Om zingend publiek realistisch te laten klinken moet je de blaadjes met songteksten soms weglaten. Voor het filmen van Live Aid in Bohemian Rhapsody werd een verlaten vliegveld omgetoverd tot het Wembley Stadium. 500 figuranten werden ingehuurd en gekleed in jarentachtigkleding, inclusief haar en make-up. Zoals gewoonlijk had niemand aan het geluid gedacht. Ik heb later veertig mensen naar de studio gehaald om nummers van Queen mee te zingen. Uiteindelijk heb ik de blaadjes met de lyrics van ze afgenomen, want de mensen die destijds naar Live Aid kwamen waren niet allemaal Queen-fan. Iedereen kent “We Will Rock You”, de tekst van minder bekende nummers kennen mensen niet per se. Ik wilde dat de figuranten de tekst een beetje moesten raden, alsof ze onder de douche staan of in de auto zitten. We wilden geen koor.’

Tip 5: boots de fysieke omstandigheden na

‘De geluidstaal voor rampenfilm Everest lag voor de hand, maar was ook het zwaarst. Mensen vallen van de berg af, schreeuwend en met zuurstoftekort. Acteurs gooiden zichzelf door de studio en sprongen op de bank. Het werd een soort wedstrijdje tussen alle acteurs, omdat onze hoofdrolspeler Jason Clark zo toegewijd was. Hij deed meer dan 300 push-ups in één sessie. Ik kocht een gewichtsvest voor hem dat ik heel strak om zijn borst kon vastbinden, zodat hij zich beperkt voelde terwijl hij sprak.’