Werner Herzog's Ghost Elephants is een intrigerende docu over een ondoordringbare mythe

Geen enkel landdier is groter dan een olifant, dat is een gegeven. Maar er zijn misschien wel olifanten die nóg groter zijn dan de olifanten die we kennen. ‘Spookolifanten’, zo worden ze genoemd. Ze leven – als het goed is – op de hoogvlaktes van Angola. In de documentaire Ghost Elephants neemt Werner Herzog ons mee op een zoektocht naar deze mythische dieren.  

Er is aanleiding om te geloven dat deze olifanten wel degelijk bestaan: we beginnen de documentaire in het natuurmuseum in Washington DC, waar onderzoeker Steve Boyles verwonderd kijkt naar een opgezette, enorme olifant. Dit is de grootste gedocumenteerde olifant, in 1955 afgeschoten door een Hongaarse jager in Angola. Boyles is ervan overtuigd dat er nakomelingen zijn van dit dier, Herzog gaat met hem mee.  

In Angola leren we de stammen kennen die in de wildernis leven en die Boyles en de cameraploeg zullen begeleiden op hun zoektocht naar de spookolifanten. Deze trackers zijn zeer goed bekend met de omgeving: ze gebruiken al hun zintuigen om te achterhalen wat er om hen heen gebeurt en of er een olifant in de buurt is. Dit zijn de meest intrigerende scènes: Herzog portretteert de Angolezen vanuit nieuwsgierigheid en erkent hun kennis en leefwijzen, zonder ze te exotiseren en ze als de ‘ongrijpbare ander’ of ‘bosjesmensen die dicht bij de natuur staan’ neer te zetten, zoals vaak gebeurt als witte documentairemakers afreizen naar niet-westerse plekken.  

© Courtesy of The Wilderness Project Archive

Toch heeft ook deze documentaire wel wat koloniale trekjes. Hoofdpersoon Boyles is een witte onderzoeker die vanuit zijn fascinatie op zoek is naar de spookolifanten: het willen ontdekken van een nieuwe soort – de obsessieve wens om degene te zijn die iets onbekends ontsluit – is wat hem drijft. Vanuit datzelfde gedachtegoed hebben kolonisten hele diersoorten uitgeroeid en oorspronkelijke bewoners van de door hen ‘ontdekte’ gebieden onderdrukt.  

Ghost Elephants biedt iets te weinig kritiek op dit gegeven, al schuwt Herzog niet om afschuwelijke beelden van de jacht op olifanten te tonen. De boodschap is dat we moeten samenleven met dieren om als mensheid te kunnen blijven bestaan.  

Uiteindelijk gaat de documentaire vooral over mensen; echt dicht bij dieren komen we niet. Dat hoeft misschien ook niet, want de spookolifanten moeten misschien mythes blijven die we nooit helemaal begrijpen of kunnen vangen. Het is aan mensen als Boyles om dat te accepteren.