Zelfs Louis Theroux komt nauwelijks door het pantser van deze conservatieve manfluencers heen
Louis Theroux: Inside the Manosphere is te zien op Netflix
In Inside the Manosphere probeert de beroemde Britse documentairemaker Louis Theroux door te dringen tot vijf grote influencers die een conservatief en extremistisch man- en vrouwbeeld uitdragen. Gendergelijkheidsexpert Djoeke Ardon doet in Nederland onderzoek naar de manosphere. ‘Prebunken is beter dan debunken.’
‘I coach boys how to be fucking boys, how to make money, be outside the system, how to not have a boss telling you what to do. I teach guys to be proper guys, not these little soy boys that walk around in the modern day.’ Zo omschrijft de Britse influencer Harrison Sullivan, beter bekend als HStikkytokky, zijn boodschap. Als Louis Theroux hem vraagt of hij hem ook als zo’n soy boy ziet, zegt spierbundel Sullivan lachend dat hij in elk geval niet onder de indruk is van Theroux’ postuur.
Sowieso is niemand in de wereld die Theroux onderzoekt in de Netflix-documentaire Louis Theroux: Inside the Manosphere onder de indruk van de beroemde regisseur. Deze influencers filmen betekent tegelijkertijd teruggefilmd worden voor hun eindeloze livestreams, waarop hun fans vervolgens meteen reageren: ‘Wie is die ouwe lul?’, ‘Wie is deze dork?’
De Britse dramaserie Adolescence confronteerde kijkers begin 2025 wereldwijd met het extremistische wereldbeeld van de manosphere, dat jonge jongens via sociale media moeiteloos meesleurt. En de levensgevaarlijke gevolgen voor meisjes en vrouwen, want de manosphere drijft niet alleen op spieren kweken en geld verdienen, maar ook op vrouwenhaat. Een jaar na Adolescense probeert Louis Theroux wijs te worden uit dit universum van boze mannen, hun obsessie voor enerzijds ‘traditionele’ vrouwen en anderzijds pornoactrices, hun zogenaamd winstgevende beleggingsproducten en de vraag of ze wat ze verkondigen ook echt zelf geloven. Of is alles slechts ‘for clout’ (invloed), zoals HStikkytokky beweert?
Voor een onzekere tienerjongen is het aantrekkelijk als iemand heel duidelijk zegt: zo moet je leven, zo moet je een man zijn, zo moet je geld verdienen
Naast deze omstreden Brit en diens maatje Ed Matthews spreekt Theroux de Amerikaanse influencer Myron Gaines (‘in je relatie moet je als man de dictator zijn’), en de Trump-vrienden Justin Waller en Nicolas Kenn De Balinthazy, alias Sneako, die zich, net als veel van deze manfluencers, graag verliest in complottheorieën en antisemitisme.
Vintage Louis Theroux
Ook in Nederland groeien de zorgen over de invloed van de manosphere op jongens en mannen. Bij Movisie, kennisinstituut voor sociale vraagstukken, doet expert gendergelijkheid Djoeke Ardon (1992) onderzoek naar de manosphere. Ook adviseert ze professionals bij de overheid en in het onderwijs over dit onderwerp. Hoe kijkt zij naar Louis Theroux: Inside the Manosphere?
Djoeke Ardon: ‘Wat ik in deze documentaire vooral zie, is dat bepaalde influencers in de manosphere bereid zijn om morele grenzen te laten varen. En dan vaak niet per se vanuit innerlijke overtuiging, maar vooral om geld te verdienen en beroemd te worden. Je merkt ook dat ze een soort slaaf zijn van hun volgers, die twee houden elkaar in stand. HStikkytokky zie je bijvoorbeeld de hele tijd bezig zijn met: hoe kan ik mijn volgers erbij houden, wat kan ik nu weer verzinnen? Maar wat ik eigenlijk nog interessanter vind dan wat deze influencers drijft, is de vraag waarom wat zij doen ze zoveel aandacht oplevert.'
'Ardon: Wat beweegt al die jongens die hen volgen? Ik had graag gezien dat Louis Theroux daar nog wat meer in was gedoken. Ook omdat de influencers zelf heel duidelijk een muur om zichzelf heen gebouwd hebben: ze zijn zich zó enorm bewust van de camera, dat het zelfs voor Louis Theroux heel lastig is om tot ze door te dringen. Soms lukt het hem wel even hoor, er zitten een paar van die vintage Theroux-momenten in. Heel mooi vind ik de scène waarin hij tegen HStikkytokky zegt: “Heb je wel eens overwogen om gewoon het goede te doen?” Je ziet dat die vraag een soort kortsluiting veroorzaakt. Waarna HS weer terugvalt in zijn rol: “Nee, de wereld is heel hard en als ik het niet doe, doet iemand anders het wel.” Wat ik grappig vind is hoe Theroux zelf onderdeel wordt van hun content en geen idee heeft hoe hij zich daartoe moet verhouden. Dapper hoe hij dat alles toch aangaat.’
Compassie
Ardon ziet zelf verschillende verklaringen voor de populariteit van manosphere-influencers. Jongens voelen zich bijvoorbeeld onzeker over hun waarde in de moderne samenleving en missen positieve mannelijke rolmodellen. ‘Het is dan aantrekkelijk als iemand heel duidelijk tegen je zegt: zo moet je leven, zo moet je een man zijn, zo moet je geld verdienen. Wat ik ergens wel hoopvol vind, is dat de focus van die accounts uiteindelijk ligt op een vriendin krijgen, een relatie vinden. Ook de ambitie om rijk te worden heeft eigenlijk als doel dat je daarmee een partner kan vinden. Dus eronder zit een behoefte aan liefde: die jongens willen heel graag connectie, een relatie, seks. Op zich is dat een positieve behoefte, alleen wordt die nu op een totaal verkeerde en zorgwekkende manier geadresseerd.
Er is niks mis met de zoektocht naar hoe je een man kan zijn. Maar als je als ouder of docent merkt dat die zoektocht zich concentreert op spieren, geld en status, wees dan alert
Uit onderzoek blijkt dat als je dit soort accounts volgt, je daar ook alleen maar somberder en negatiever van wordt over jezelf. Want je wordt gewoon de hele dag toegeschreeuwd met wat je allemaal fout doet. Ik kan daar ook echt wel compassie voor voelen. Stel je bent een onzekere jongen van veertien, op zoek naar wat is het om een man te zijn – want ja, hoe moet je dat in godsnaam aanpakken? En dan lopen er online allemaal mannen tegen je te schreeuwen dat het aan jou ligt, dat je niet kwetsbaar mag zijn. Liefde is een transactie, dat leer je eigenlijk. En jij zal alleen maar goed genoeg zijn om liefde te ontvangen als je aan allerlei heftige eisen voldoet. Het is eigenlijk een keihard beeld van liefde en van de wereld. Ergens is dat toch heel verdrietig, dat jongens op zo'n punt belanden dat ze dat voor waar aannemen.’
Spieren, geld en status
Wat niet wil zeggen dat je erin mee moet gaan, legt Ardon uit. ‘Er ligt een taak voor ons als samenleving – als ouders, als docenten – om alert te zijn op het wereldbeeld dat de manosphere verspreidt bij jongeren. Dat beeld is gebaseerd op ongelijkwaardigheid en daaruit volgen gewelddadige ideeën die meisjes en vrouwen beschadigen. Daarover moeten we in gesprek gaan met jongens. Sociale normstelling is belangrijk, begrenzen en normeren is een noodzaak. Maar dan wel zonder jongens weg te zetten of belachelijk te maken. Een term als toxic masculinity is daarin bijvoorbeeld niet helpend. Er is ten slotte niks mis met mannelijkheid of met de zoektocht naar hoe je een man kan zijn. Maar als je als ouder of docent merkt dat die zoektocht zich concentreert op de onderwerpen spieren, geld en status, wees dan alert, want dat is echt de heilige drie-eenheid van de manosphere. Het kan voor jongens trouwens een hele opluchting zijn als ze die ideeën los kunnen laten. Als ze accepteren dat er niet maar één definitie bestaat van hoe een man hoort te zijn en hoe een vrouw hoort te zijn. Wat we uit onderzoek weten, is dat het extra effectief is om dit gesprek aan te gaan voordat jongens er al helemaal in zitten: prebunken is beter dan debunken. Het maakt je weerbaar.’
Kennis over hoe je dat als opvoeder precies aanpakt staat nog in de kinderschoenen, vertelt Ardon. En het is ook niet bepaald makkelijk om het op nemen tegen de verslavende aantrekkingskracht van social media. ‘Soms zie ik het somber in: het kan machteloos voelen om als overheid, docent of jongerenwerker op te moeten boksen tegen de schatrijke techsector. Maar goed, we moeten manieren blijven vinden om dat wel te doen. Gelukkig bestaat er al wel een aantal goed onderbouwde interventies voor jongens op school. Daarbij wordt gebruikgemaakt van counter narratives: jongens formuleren samen een positieve definitie van mannelijkheid die bij henzelf past, waarbij ze worden geconfronteerd met heel verschillende mannelijke rolmodellen. Zo leren ze dat iedereen mannelijkheid op z’n eigen manier mag vormgeven. Ook voorbeelden van gelijkwaardige liefdesrelaties, waarin emoties gedeeld worden, kunnen een zinnig rolmodel zijn. Uiteindelijk is het zaak om een alternatief te bieden voor het simpele verhaal van de manosphere.’
