De economische, militaire en ideologische rivaliteit tussen Amerika en China

In Amerika vs China: Strijd der supermachten (2026) vertelt de bekroonde documentairemaker Norma Percy (New York, 1942) het verhaal van de economische, militaire en ideologische rivaliteit tussen de mogendheden vanaf het moment dat Trump in 2016 de verkiezingen wint tot aan ‘liberation day’: Trump die op het gazon voor het Witte Huis dat bord met slecht begrepen handelscijfers hooghoudt en de wereldeconomie de oorlog verklaart.

Percy kreeg veel insiders voor de camera, mensen uit de regering van Trump en Biden, Boris Johnson, de Australische minister-president Scott Morrison, Steve Bannon, Nancy Pelosi. Omissies zijn er onvermijdelijk, zo ontbreekt Peter Navarro, tijdens Trumps eerste termijn hoofd van de Nationale Handelsraad en schrijver van The Coming China Wars, maker van de documentaire Death by China en volgens velen het brein achter Trumps protectionistische handelsoorlog. Navarro is adviseur voor handel en productie in de huidige Trump-regering, vandaar. En van Chinese kant heeft ze weliswaar een aantal prominente geleerden op het gebied van de Chinees-Amerikaanse relaties te spreken gekregen, de apparatsjiks die aanschoven bij de ontmoetingen tussen delegaties van de twee landen, zijn (vanzelfsprekend) afwezig.

De film geeft een mooi inzicht in de verschillende kampen binnen Trump 1. Zoals Steve Bannon ze omschrijft: het ‘globalist establishment’-kamp dat vrijhandel voorstaat en volgens hem wordt gedomineerd door lui van Goldman Sachs – de zakenbank die, niet toevallig ook de westerse zaken van de Chinese overheid ‘doet’, aldus Bannon – en het kamp van de ‘disruptors’, het ‘populistische nationalistische’ kamp dat Trump bezweert dat hij zijn belofte aan zijn kiezers moet waarmaken, Trump die tijdens rally’s verkondigde: ‘We can’t allow China to rape our country, it’s the greatest theft in the history of the world.’

Wat duidelijk wordt, in die eerste Trump-periode: de president is uitsluitend geïnteresseerd in handel; ideologie of veiligheidsissues interesseren hem bitter weinig.

Ook duidelijk: Chinese autoriteiten dachten Trump redelijk te begrijpen, zoals een van de buitenlanddeskundigen het formuleert: Trump werd gezien als een professioneel worstelaar: in het begin furieus, en als je terugdeinst dan duwt hij je verder, maar als je blijft staan, zal hij tot bedaren komen. Maar vaak ook tasten ze in het duister, zoals in maart 2018, er is net een grote handelsovereenkomst gesloten, miljardencontracten voor de meegereisde Amerikaanse CEO’s, en dan ineens voert Trump toch invoerrechten in. Hij is vanuit het niets grof en beledigend, heeft het tijdens de coronapandemie over ‘The China Plague’ en ‘Kung Flu’: ook dat wordt slecht verdragen.

Bij de komst van Biden is China dan ook vol verwachting, eindelijk een stabiele figuur. Maar het gaat meteen mis. Tijdens de eerste ontmoeting tussen afgevaardigden van beide landen, maart 2021, somt minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken koeltjes op waar de gesprekken over moet gaan: Taiwan, Hongkong, binnenlandse democratie en de economische afpersing door China van westerse bondgenoten. De Chinese delegatieleider is furieus en begint aan een zeventien minuten durende tirade, in Mandarijn, zodat het overgrote deel van de Amerikaanse afvaardiging geen idee heeft waar de man het over heeft, en het moet doen met briefjes die twee Mandarijn-sprekende Amerikaanse leden haastig doorschuiven.

© SAUL LOEB / AFP / ANP

Een Chinese buitenlanddeskundige vertelt: we kregen het idee dat het nog werd dan met de Trump-mensen.

Als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi in augustus 2022 in het vliegtuig stapt naar Taiwan, wordt dat opgevat als een impliciete erkenning van Taiwans onafhankelijkheid, en dreigde volgens Chinese buitenlanddeskundigen zelfs een militair conflict. China had iets radicaals kunnen doen met dat vliegtuig van Pelosi. En het enige resultaat van haar actie volgens hen: China versterkte haar militaire aanwezigheid rondom Taiwan, het bracht de eenwording met China dichterbij.

Als in 2024 Trump de verkiezingen wint, zijn de Chinezen opgelucht. Alles liever dan die ideologische superioriteit van Biden. Voor Trump was China een economische ‘competitor’, het zou over handel gaan, en ze konden hem wel aan. Zoals bleek toen Trump zijn tarievenoorlog begon. China week geen centimeter, had genoeg troeven in handen: de enorme hoeveelheid obligaties in Chinese handen, de Chinese dominantie op het gebied van schaarse grondstoffen.

De Chinese buitenlanddeskundigen zijn hoopvol gestemd: Taiwan wordt in het recente Amerikaanse veiligheidsbeleid niet meer genoemd, wellicht kunnen ook op geopolitiek gebied deals worden gemaakt. En Trumps Amerika beweegt richting het China van Xi Jinping, is het idee: Trump heeft de liberale wereldorde kapotgemaakt, grote landen kunnen nu kleinere landen hun wil opleggen. China ziet het tevreden aan.