The Desert of the Real maakt knap inzichtelijk en voelbaar hoe psychoses werken
The Desert of the Real is te zien in de bioscoop
The Desert of the Real is een vervreemdende, inzichtelijke en uiteindelijk ook ontroerende documentaire over psychose, waarin zes verschillende ervaringsdeskundigen openlijk en uitgebreid vertellen over de psychotische periodes die ze meemaakten.
Ruim tien jaar werkte regisseur Luuk Bouwman (De propagandist, Gerlach) aan zijn film over psychose. Lange tijd wist hij niet precies welke vorm zijn documentaire moest krijgen, maar uiteindelijk koos hij voor een filmische, beeldende benadering. Geen rechttoe-rechtaandocumentaire waarin een ziektebeeld wordt geschetst, maar een visuele ontdekkingstocht waarin de psyche en de belevingswereld van mensen die ooit psychotisch waren centraal staan.
Het resultaat mag er zijn. Zes zeer verschillende ervaringsdeskundigen – van een psychiater tot een kunstenaar en van een muzikant tot een filosoof – krijgen van Bouwman de ruimte om uitgebreid te reflecteren op en te vertellen over wat ze meemaakten. Daarbij worden veel van hun verhalen ook gevisualiseerd. Scènes worden nagespeeld op nagebouwde sets en vervreemdende beeld- en geluidsmontages geven de kijker een idee van hoe de hoofdpersonen zich gevoeld moeten hebben.
Die extra visuele laag maakt de kijkervaring rijker en de gebeurtenissen waarover wordt verteld tastbaarder, maar is toch ook lang niet altijd nodig. Want de bijzondere verhalen van de zes markante vertellers zijn vaak al interessant en meeslepend genoeg. Zonder oordeel hoort Bouwman hen aan, waardoor er veel ruimte is voor kwetsbaarheid, openheid en diepere reflectie.
Ontroerend is bijvoorbeeld een scène waarin een van de vertellers zich herinnert hoe eenzaam hij was toen hij psychotisch werd, maar vervolgens op de psychiatrische afdeling een zeer sterke verbondenheid voelde met andere mensen die een psychose doormaakten. Of het verhaal over hoe de klassieke muziek van Gustav Mahler de reddingsboei was geweest van een van de andere ervaringsdeskundigen. Een psychose kan ook een periode van extreme euforie en creativiteit zijn, legt weer een ander uit.
De documentaire – die op Idfa 2025 een van de publieksfavorieten was – maakt zo knap inzichtelijk en voelbaar hoe psychoses werken en hoe verschillend ze kunnen zijn. Verfrissend is dat er geen ‘expert’ of dokter aan het woord komt om zaken te verklaren of toe te lichten vanuit medisch perspectief: de film focust zich volledig op hoe een psychose ervaren wordt en op welke manieren die verschillende ervaringen een leven kunnen veranderen.
