Monica Strøhmdal: ‘Het was een project vol twijfel, dilemma’s en ongemak'
Interview met regisseur Monica Strøhmdal over Hotel Amerika
In de documentaire Hotel Amerika volgen we het lastige leven van Mikal, die al van jongs af aan in een goedkoop hotel woont met zijn alcoholverslaafde ouders. Regisseur Monica Strøhmdal: 'Ik dacht: Als er íemand is die het familiepatroon kan doorbreken, dan is het Mikal wel.’
Smokey de kat ziet er weer patent uit nadat Mikal (12) hem liefdevol onder de douche heeft gezet. Deze douche doet tevens dienst als afwasteil en gootsteen, want een keuken is er bij Mikal thuis niet. Hij woont al zijn hele leven samen met zijn ouders Jason en Tonya in een aftandse hotelkamer: een zogeheten flophouse. In de documentaire Flophouse America (2025) van de Noorse regisseur Monica Strøhmdal – op de Nederlandse tv te zien als Hotel Amerika – zitten we als kijkers bijna permanent in die hotelkamer en zijn we getuige van het ingewikkelde bestaan van Mikal en zijn ouders.
Mikals ouders waren heel gemotiveerd om hun verhaal te delen, ook al gebeurden er genoeg dingen waar ze niet trots op waren
Het gezin is exemplarisch voor de steeds verder uitdijende onderlaag van de Amerikaanse samenleving. Jason werkt, maar een woning kan hij niet betalen. Zowel Jason als Tonya kampen met een alcoholverslaving. Mikal gaat naar school en doet zijn huiswerk, maar kind zijn is niet weggelegd voor hem. Slapen doet hij op de bank. Als zijn ouders weer eens dronken ruziemaken, vlucht hij naar de gang van het hotel.
Meer dan eens zien we Mikal in de documentaire zijn ouders smeken om te stoppen met drinken. Meer dan eens praat de jongen tegen zijn ouders alsof hij de enige volwassene in het gezelschap is. Het is hartverscheurend om te zien. Tegelijkertijd waakt Strøhmdal ervoor om dit drietal als alleen maar zielig neer te zetten. Er is ook veel liefde en zelfreflectie in het gezin, en Mikal is een uitzonderlijk slim en veerkrachtig kind.
In 2005 verbleef regisseur Monica Strøhmdal als fotografiestudent voor het eerst in zo’n flophouse in New York. Het was het begin van een jarenlang fotoproject, waarvoor ze tientallen permanente hotelbewoners verspreid over de hele VS portretteerde. In 2017 leerde ze Mikal kennen in een flophouse in Portland (Oregon), waar hij met zijn ouders woonde. Strøhmdal voelde de noodzaak om dit gezin niet alleen in foto’s vast te leggen, maar ook in een documentaire. Acht jaar later ging Flophouse America met succes in première, en is nu te zien onder de titel Hotel Amerika. We spraken via een videoverbinding met Monica Strøhmdal (1982).
Je documentaire is nu een jaar uit. Hoe voelt het om zo’n kwetsbaar langetermijnproject naar buiten te brengen?
Monica Strøhmdal: ‘Als een grote opluchting en een overweldigende ervaring. De spanning, opwinding en anticipatie waren gestaag opgelopen tijdens het lange maakproces, dus als je dan zulke mooie recensies en reacties krijgt is dat ontzettend fijn. Ik had nooit gedacht dat de film zo veel mensen zou bereiken en al helemaal niet dat zo veel van hen zich erin zouden kunnen verplaatsen.'
'Veel kijkers blijken zichzelf te herkennen in de hoofdpersonen of ze kennen iemand die zoiets heeft meegemaakt. Dat gold ook voor veel kijkers buiten de Verenigde Staten, wat ik niet had verwacht. Het heeft me doen beseffen dat het onderwerp veel universeler is dan ik vermoedde. Want ja, als je de culturele en persoonlijke verschillen wegdenkt, hou je een kind over dat er simpelweg naar verlangt dat er om hem gegeven en van hem gehouden wordt. Het is wat wij mensen allemaal willen: gezien worden, geliefd zijn.’
Waarom wilde je een documentaire over Mikal maken?
‘Nadat ik hem had gefotografeerd, bleef ik maar met hem in mijn hoofd zitten. Ik was vervolgens van plan om hem een maand of twee te filmen… Uiteindelijk is dat dus acht jaar geworden! Ik merkte dat ik Mikal en zijn ouders de ruimte wilde geven om hun verhaal met meer diepgang voor het voetlicht te brengen. Zodra ik Mikal ontmoette, zag ik dat er een enorme innerlijke kracht van hem uitging. Ik had al veel kinderen in flophouses ontmoet, maar hij was de eerste die nooit ergens anders gewoond had. Toch dacht ik juist bij hem: als er íemand is die het familiepatroon dat je bij zo veel gezinnen in armoede ziet kan doorbreken, dan is hij het wel.'
Ik bleef zo veel mogelijk in de hotelkamer met mijn camera, om de claustrofobie over te brengen van opgroeien tussen die vier muren
'Ik vond het opmerkelijk dat hij op die leeftijd al zo emotioneel volwassen en zelfbewust was: elf jaar oud, zowel school smart als street smart, en vastbesloten om een beter leven te krijgen dan zijn ouders. Ook Jason en Tonya droomden ondanks alles van een betere toekomst voor Mikal en ze konden goed reflecteren op hun situatie. Ze behandelden hun zoon absoluut te veel als een gelijke, maar de openheid binnen dit gezin is iets waar ik zelf als kind alleen maar van kon dromen. Ze waren heel gemotiveerd om hun verhaal te delen, in de hoop verandering teweeg te brengen. Ook al gebeurden er tijdens het filmen genoeg dingen waar ze niet trots op waren.’
Ja, in de documentaire zitten enorm pijnlijke en intieme scènes. Hoe was het om daarbij te zitten en te filmen?
‘Ik vond het belangrijk om zo veel mogelijk binnen de hotelkamer te blijven met mijn camera, om bij het publiek echt de claustrofobie over te brengen van opgroeien tussen die vier muren. Hoe het is om een kind te zijn in die situatie: een kind dat zich enerzijds moet gedragen als een volwassene, maar anderzijds niet bij machte is om iets te veranderen. Mikal kan niet ontsnappen aan die hotelkamer, dus ik wilde dat het publiek er ook niet aan kon ontsnappen. Het was een enorm voorrecht om zo dichtbij te mogen komen, maar ik vond het ook heel lastig om Mikals pijn te zien en toe te kijken terwijl hij niet kreeg wat hij nodig had. Ik heb gelukkig nooit het gevoel gehad dat hij in direct gevaar was, maar ik zat wel in over de langetermijneffecten van wat ik zag.'
'Dat de scènes zo kwetsbaar zijn, maakte ook dat ik besloot de film pas uit te brengen als Mikal volwassen was geworden. Ik vond het heel belangrijk dat hij en zijn ouders zelf zeggenschap hadden over het al dan of niet naar buiten brengen van hun verhaal. Ook heb ik al een aantal jaar geleden een psycholoog gevonden die hen is gaan behandelen, bijna voor niks. Zij helpt Mikal ook om zijn weg te vinden in het onderwijssysteem en met dingen als solliciteren. Hij wordt deze zomer twintig en het gaat nu heel goed met hem. Ik ben ongelofelijk trots op Mikal. ’
Wat hoop je met je documentaire te bereiken?
‘Veel mensen vragen me waarom ik niet heb ingegrepen bij dit gezin, zeker in mijn thuisland Noorwegen krijg ik die vraag regelmatig. Want daar vertrouw je erop dat als je maatschappelijk werk belt, dat het dan beter zal gaan. Maar in de VS is dat vertrouwen er niet. Daarnaast: mijn manier van ingrijpen is verhalen vertellen. Via deze documentaire houd ik de samenleving een ongemakkelijke spiegel voor, ik laat zien waar de barsten in het systeem zitten. Ik hoop daarmee mijn kleine bijdrage te leveren aan het gesprek hierover, en aan verandering. Niet alleen voor Mikal, maar ook voor de talloze andere kinderen die geen kind kunnen zijn. Het maken van deze film vond ik, behalve eervol, ook heel riskant; het was een project vol twijfel, dilemma’s en ongemak. Het is gewoon een hele verantwoordelijkheid om op deze manier in iemands leven te stappen. Maar ik ben heel blij dat ik het gedaan heb. Het was zo bijzonder om het vertrouwen te krijgen om hun verhaal te vertellen. En we hebben samen ook veel lol gehad. Voor Mikal was de film vooral een manier om aan zijn ouders te laten zien hoe het voelt om hem te zijn. De documentaire maakte gesprekken met zijn vader los waardoor hij zich gesteund en gezien voelde, en daar was het hem eigenlijk allemaal om te doen. Als film vindt Mikal de documentaire trouwens helemaal niet zo indrukwekkend. Het is maar gewoon mijn leven, zegt hij dan.’
