Los domingos: meesterlijk en hartverscheurend familiedrama

Terwijl families in Spanje op zondag meestal bij elkaar komen, dreigt de familie in het prachtige Baskische drama Los domingos juist op die dag uit elkaar te vallen. Want dan gaat de 17-jarige Ainara naar de nonnen, bij wie ze zich – na de dood van haar diepreligieuze moeder – wil aansluiten. Zeer tegen de zin in van haar wereldse tante, die ervan overtuigd is dat Ainara een grote fout begaat.

Los domingos, winnaar van de Gouden Schelp op het festival van San Sebastian, is een intrigerend en intelligent drama van regisseur Alauda Ruiz de Azúa, die haar personages en de kijker geen simpele uitweg biedt uit dit duivelse dilemma, waardoor de familieproblemen levensecht, herkenbaar en uiteindelijk hartverscheurend worden. Tijdens het International Film Festival Rotterdam, waar de film in de top tien eindigde van de publieksprijs, sprak VPRO Cinema met de regisseur: 'Wat mij opviel is dat als een meisje zegt dat zij een roeping voelt, dat veel conflicten oplevert. Dat wordt niet gewaardeerd.'

Ik geloof zelf niet in een god, dus daarin lijk ik op Maite. Toch leefde ik in deze film veel meer mee met de zeventienjarige Ainara dan met haar nogal drammerige tante. Enig idee waarom?
Alauda Ruiz de Azúa: ‘Dat zal Ainara’s kwetsbaarheid geweest zijn. Wat ik in Spanje erg merkte bij het publiek is dat zowel gelovige als niet-gelovige mensen Ainara konden zien dat Ainara een meisje is met een grote wond, ze heeft net haar moeder verloren. Ze zoekt troost in religie en dat is een gevoel dat heel goed te begrijpen is. Tegelijkertijd is Maite ervan overtuigd dat het religieuze systeem misbruik maakt van Ainara’s kwetsbaarheid. Maite houdt heel veel van haar nicht en wil op haar manier Ainara beschermen. Maar ze kan haar niet bereiken, zij kan Ainara niet geven wat ze nodig heeft om dat verdriet te verwerken. En dat kan het klooster wel.’

© Cherry Pickers Filmdistributie

Bent u zelf gelovig?
‘Nee, maar ik heb vooraf veel gesprekken gevoerd met alle mogelijke betrokkenen. De kerk, jonge nonnen, familieleden. Heel vaak ontstaan er conflicten in families omdat mensen elkaar niet kunnen begrijpen. Soms wordt zelfs de hulp van psychologen ingeroepen, omdat familieleden denken dat zo’n meisje door het klooster geïndoctrineerd wordt. Wat me een beetje verbaasde was dat ook gelovige families problemen hebben met het idee van een klooster. Dat was nogal naïef van mij, want natuurlijk kun je niet alle mensen met religieuze gevoelens over één kam scheren. Wat ik tijdens de research ook steeds weer tegenkwam is hoeveel troost mensen uit het geloof halen. Iemand die zelf niet gelooft begrijpt dat meestal niet, maar je kan het onmogelijk ontkennen. Als iemand je vertelt dat hij of zij troost put uit het geloof kun je niet zeggen: “Nee, dat is niet zo.” Dat is onzinnig en wreed. En ik denk dat daar ook het conflict tussen Maite en Ainara vandaan komt. Maite vermoedt dat Ainara door moeder-overste dat klooster bijna in wordt getrokken, maar ze ziet ook dat het geloof haar nicht troost biedt. Het lastige is dat het niet allebei tegelijk waar kan zijn.’

Hoe waren de reacties in het nogal altijd overwegend katholieke Spanje?
‘Dat is heel interessant, want de film is op veel verschillende manieren geïnterpreteerd. Vanuit katholieke hoek is er waardering voor de zoektocht naar het geloof in de film. Omdat we het hele proces laten zien en alle invalshoeken aan bod komen. Gek genoeg waarderen ook niet-gelovigen de film. Die zien vooral de complexiteit van het conflict. Voor hen is het geloof maar een klein onderdeel van een veel groter verhaal over tolerantie en individuele vrijheid. En dan zijn er ook nog kijkers die het een horrorfilm vinden, omdat de familie dat jonge meisje kwijtraakt, omdat ze voor altijd in een klooster dreigt te verdwijnen.

Denkt u bij zo veel verschillende interpretaties: missie geslaagd of heeft u dan juist gefaald als maker?
‘Toen we begonnen, dus toen het nog gewoon een filmscript was, dachten we al dat de film tot discussies zou leiden. Want wij, ik en de vier producenten die ermee bezig waren, hadden er onderling ook al veel gesprekken en discussies over. Dat dit nu ook echt gebeurt, is voor mij echt een cadeau. Voor mij was het juist een mislukking geweest als er maar één reis was geweest. Dat we een dogmatisch standpunt zouden hebben ingenomen en het publiek hadden opgedrongen wie goed en wie slecht was. Maar wat ik nu zie is dat er in de kranten lange stukken over geschreven worden. Op straat spreken mensen me aan om vragen te stellen over de film en op Letterboxd kom ik heel veel reacties tegen van jonge mensen, die daar ook weer met elkaar in discussie gaan over de film. Dat vind ik echt een groot cadeau.’

Zou het ook een cadeau zijn als er meer meisjes non worden door deze film?
‘Zo werkt een roeping niet. Dat is een lang, persoonlijk en intiem proces. De cijfers laten zien dat de religieuze betrokkenheid in Spanje juist afneemt. Eén film kan dat niet veranderen.’

En als een film dat wel kon. Was het dan een cadeau geweest?
‘Nee. Ik hou van al mijn personages, maar zelf lijk ik toch het meest op Maite.’

Bekijk hieronder het interview