Mr. Nobody Against Putin: onthullingen van een onwaarschijnlijke held

‘Mr. Nobody’ is misschien een wat al te bescheiden aanduiding voor de jonge docent Pavel ‘Pasja’ Talankin, hoofdpersoon van de documentaire Mr. Nobody Against Putin. Op zijn school in een Russisch industriestadje is Pasja namelijk best een paradijsvogel: vrolijk, dwars, excentriek. Hij is evenementcoördinator en videograaf van de school (die zowel basis- als voortgezet onderwijs biedt), en officieus ook een mentor voor veel leerlingen. Zijn kantoor is een gezellige, tikje anarchistische ontmoetingsplek – in Pasja’s eigen woorden: ‘een democratisch bolwerk in onze totaal ondemocratische wereld’.

Nadat Poetin in 2022 aan zijn ‘speciale militaire operatie’ begint, wordt de school ineens verplicht om allerlei propagandistische lessen in te voeren. Pasja krijgt opdracht filmpjes van die lessen te maken en die vervolgens als bewijs naar de Russische overheid te sturen. Het werk staat hem zo tegen dat hij besluit zijn ontslag in te dienen.

Maar dan komt hij via Instagram in contact met de Deense documentairemaker David Borenstein. Die blijkt op zoek naar beeldmateriaal van Poetins binnenlandse propagandastrijd. Prompt besluit Pasja zijn werk weer op te pakken: als iemand die ongemerkt met een camera kan rondlopen is hij perfect in staat om dubieuze taferelen vast te leggen. Met ontzagwekkende moed stort hij zich op zijn nieuwe taak als clandestiene filmmaker. Mr. Nobody Against Putin (later in Denemarken voltooid, met behulp van Borenstein) is het glansrijke resultaat.

© Bantam Film \ Filmdepot

Lady Gaga

Zoals Pasja zelf ook spottend opmerkt, is hij niet de meest logische kandidaat om het op te nemen tegen een dictator. Maar een held is hij zonder meer. Alsof het filmen niet link genoeg is, kan hij het niet laten steeds kleine verzetsdaden te plegen – een Lady Gaga-vertolking van het Amerikaanse volkslied door de school laten schallen bijvoorbeeld. En ook de kinderen blijft hij inprenten: laat je niet gek maken, denk zelf na.

Dat kan echter niet verhelpen dat Pasja diverse oud-leerlingen naar het front ziet vertrekken. De jongens lijken eerder gemotiveerd door een gebrek aan perspectief dan door echte overtuiging. Dit beeld komt overeen met een scène uit een andere docu die momenteel in de bioscoop draait: 2000 Meters to Andriivka. Daarin wordt een peloton Oekraïense soldaten gevolgd, dat op zeker moment een Rus gevangen neemt. ‘Was thuis gebleven!’ roepen de Oekraïners hem toe. ‘Wat doe je hier?’ Waarop de Rus moedeloos antwoordt: ‘Dat weet ik zelf ook niet.’

Het is dat menselijke perspectief dat dit soort films zo belangrijk maakt. Ze herinneren eraan dat een schurk als Poetin het niet alleen op zijn vijanden gemunt heeft, maar ook op zijn eigen volk. Met gevaar voor eigen leven heeft Pasja Talankin die waarheid weer iets inzichtelijker gemaakt.