Pictures of Ghosts van Kleber Mendonça Filho is een traktatie voor cinefielen

Waarom hij steeds maar weer films maakt die zich afspelen in Recife? Dat is een gekke vraag, zegt regisseur Kleber Mendonça Filho tegenover radiozender NPR. 'Je vraagt de geweldige Martin Scorsese toch ook niet: waarom wéér New York? Recife is de plek waar ik vandaan kom, waardoor ik heel goed weet waar ik de camera moet plaatsen.’ 

Wie de films van Mendonça Filho heeft gezien kan dat alleen maar beamen. Als een rode draad loopt de kuststad, gelegen in het noordoosten van Brazilië, door zijn werk. Haar broeierige straten vormden het perfecte decor voor de sferische dramathriller Neighboring Sounds, waarmee hij in 2012 debuteerde. En in Aquarius (2016), zijn tweede speelfilm, speelt het langgerekte, zonovergoten strand van Recife een belangrijke rol. 

Maar het beste voorbeeld van Mendonça Filho’s vermogen om de atmosfeer van zijn stad in beeld te vangen moet toch wel The Secret Agent (2025) zijn, de meesterlijke politieke thriller met Wagner Moura in de hoofdrol. Bij de komende Oscars is deze film genomineerd in maar liefst vier categorieën, waaronder die voor beste film. De liefde voor zijn geboorteplek druipt af van elk zorgvuldig gecreëerde shot, waarin de jaren zeventig van zijn jeugd moeiteloos tot leven worden gewekt in prachtige kleuren en gedetailleerde aankleding. 

De inspiratie voor The Secret Agent vond de regisseur toen hij bezig was met de research voor een ander project: de documentaire Pictures of Ghosts (2023) waaraan de filmmaker ruim zeven jaar werkte. In deze zeer persoonlijke, prettig kabbelende docu vertelt de cineast over zijn jeugd in Recife en over de vele bioscopen die hij er van kinds af aan bezocht. 

Aan de hand van archiefbeelden, foto’s en scènes uit zijn eerdere films reflecteert Mendonça Filho op de betekenis van deze bioscopen voor de stad, die door de jaren heen veelal zijn verdwenen. Persoonlijke anekdotes over zijn familie, het huis waarin hij opgroeide en de mensen die hij ontmoette in de bioscoop – zoals filmoperateur Alexandre, op wie hij een belangrijk personage in The Secret Agent baseerde – wisselt hij af met geschiedenislessen over de stad en wat meer abstracte observaties over tijd. 

Het resultaat houdt het midden tussen een essayfilm en een meta-documentaire, waarbij het voelt alsof je door het familiealbum van de filmmaker bladert in de intimiteit van zijn ouderlijk huis. Zo is de documentaire niet alleen een traktatie voor de cinefiel, maar ook een mooie reflectie op de waarde van herinneringen en het belang van het behoud van cultuur.