Wagner Moura over The Secret Agent: 'De angst zat er goed in'
Interview met Braziliaanse acteur
Wagner Moura schittert in de Braziliaanse politieke thriller The Secret Agent als een universiteitsonderzoeker die moet onderduiken. VPRO Cinema sprak met Moura in Cannes: ‘Onze film speelt zich af in het verleden, maar zegt ook veel over de wereld van nu.’
Op het moment dat wij dit artikel schrijven is bekend geworden dat de Braziliaanse acteur Wagner Moura genomineerd is voor een Oscar voor zijn rol in Kleber Mendonça Filho’s prachtige politieke thriller The Secret Agent. Hierin speelt de nu vijftigjarige Moura (bekend van onder meer de twee Tropa de Elite-films en de serie Narcos) universiteitsonderzoeker Marcelo/Armando, die in 1977 – tijdens de militaire dictatuur in Brazilië – moet onderduiken wanneer hij tegen het grootkapitaal ingaat.
Begin januari won Moura al een Golden Globe voor die rol en daarvoor werd hij op diverse filmfestivals wereldwijd uitgeroepen tot beste acteur. Maar dat weet hij allemaal nog niet wanneer we hem afgelopen mei spreken in Cannes, waar The Secret Agent zijn wereldpremière beleefde. Daar begint de zegereeks van Moura, want vijf dagen na ons interview wordt hij ook in Cannes uitgeroepen tot beste acteur.
U bent geboren in 1976, dus u heeft de militaire dictatuur bewust meegemaakt. Wat weet u daar nog van?
Wagner Moura: ‘Ik was een kind toen, want de militairen waren van 1964 tot 1985 aan de macht. Toch heb ik veel herinneringen aan die tijd, maar nog meer aan de tijd daarna, toen de dictatuur officieel was afgelopen. Want ik weet nog dat volwassenen begonnen te fluisteren als ze het over politiek hadden. Zelfs als ze in hun eigen huis waren, want de angst dat er op je deur gebonkt kon worden en ze je kwamen halen zat er goed in. Precies zoals in Walter Salles’ film I’m Still Here. Inmiddels weet ik alles over die periode, want ik heb daar zes jaar geleden de film Marighella over gemaakt. Mijn allereerste film als regisseur ging over de marxist Carlos Marighella, die in 1967 in verzet kwam tegen de dictatuur. Marighella ging in 2019 in première op het festival van Berlijn, maar kon in Brazilië pas in 2021 uitgebracht worden omdat we een fascistische president hadden [Jair Bolsonaro, red.] die de film op alle mogelijke manieren probeerde tegen te houden.
The Secret Agent speelt zich misschien af in het verleden, maar de film zegt ook veel over de wereld van nu, waarin autocraten overal de macht grijpen. Neem Amerika. Wat daar nu gebeurt is misschien nog wel erger dan wat er in Brazilië onder Bolsonaro gebeurde. Toen Bolsonaro in 2022 de verkiezingen verloor bestormden zijn aanhangers het Braziliaanse parlement, net zoals Trumpaanhangers twee jaar eerder deden bij het Capitool. Die mensen konden of wilden niet geloven dat hun held de verkiezingen verloren had, dus moesten de verkiezingen wel gestolen zijn. Trump heeft veel van die oproerkraaiers inmiddels gratie verleend, maar in Brazilië zitten Bolsonaro’s volgelingen nog gewoon vast. Dat zeg ik niet omdat mijn land zo’n superdemocratie is, juist niet, maar omdat wij nog zo’n jonge democratie zijn weten we wat er op het spel staat. Amerikanen zijn geboren in een democratie, daarom denken ze dat die nooit zal verdwijnen.’
De titel The Secret Agent suggereert een soort superspion, maar Marcelo/Armando is vooral op de vlucht. Is hij wel een held voor u?
‘Ik moest bij The Secret Agent vaak denken aan Enemy of the People van Henrik Ibsen. Ken je dat stuk? Dat gaat over een dokter die ontdekt dat het water in zijn woonplaats, een stadje dat het moet hebben van toerisme, verontreinigd is. Hij trekt aan de bel, maar iedereen zegt dat hij zijn mond moet houden, want anders komt er geen enkele toerist meer. Zo wordt hij een vijand van het volk. En wordt hij dus gestraft terwijl hij het juiste wil doen. Net als Marcelo/Armando in de film. Wat ik zo waardeer aan hem is dat hij zijn principes toch nooit verloochent. Ook niet als het gevaarlijk wordt. Iets wat ik wel herken, want toen bekend werd dat ik Marighella ging maken kreeg ik doodsbedreigingen. Niet van de regering, maar van gewone mensen. Want dat is wat donkere tijden doen, die halen het slechtste in de mens naar boven. En ook het beste, want ik ken Kleber [Secret Agent-regisseur Kleber Mendonça Filho, red.] al een jaar of twintig, maar tijdens Bolsonaro en ons verzet tegen dat regime leerden we elkaar pas goed kennen. Toen is ook het idee voor deze film geboren.’
Kleber schreef de rol van Marcelo/Armando met u in gedachten. Hebben jullie dat personage dan ook samen gecreëerd?
‘Hij stuurde me wel versies van het script, waar we het dan over hadden, maar Kleber verzon het personage en Kleber schreef het script. Weet je wat grappig is? Het personage is nu een beetje een mix van ons beiden geworden. Mijn vrouw zag de film gisteren en vertelde me dat ze regelmatig dingen van mij terugzag in hoe ik me in de film beweeg en gedraag, maar dat de temperatuur van het personage veel meer die van Kleber is. Die is veel onderkoelder, veel bedachtzamer. En daar ben ik het helemaal mee eens. Want ik denk dat als ik zo onder druk zou zijn gezet, ik alles om me heen kapotgeslagen had. Haha.’
