Breng de 'edele kunst' van het audiocommentaar terug

‘Je hebt een geweldige kont,’ horen we regisseur Paul Thomas Anderson zeggen tegen acteur Mark Wahlberg, terwijl ze samen een scène uit hun film Boogie Nights (1997) van commentaar voorzien. In het fragment zien we Wahlberg voor een spiegel staan in niets meer dan een mannenslip, die maar nauwelijks zijn billen bedekt. Even later, bij het kijken naar een seksscène uit de film, vraagt Anderson de acteur lacherig: ‘Kreeg je eigenlijk ooit een stijve tijdens een van deze scènes?’

De nieuwe aflevering van YouTube-serie Video Take gaat over de ‘director’s commentary’, een extra geluidsspoor in films waarin regisseurs – maar vaak ook acteurs, producenten of andere crewleden – een film van commentaar voorzien, terwijl de film loopt. Ze bespreken hoe het was om bepaalde scènes op te nemen, delen anekdotes vanachter de schermen of vertellen over de productionele uitdagingen waarmee ze te maken hadden. In het geval van Paul Thomas Anderson, die tijdens het inspreken van zijn inmiddels legendarisch te noemen audiocommentaar voor Boogie Nights aan het bier zat, komt er zo nu en dan dus ook een dronken grapje voorbij.

In de hoogtijdagen van de dvd was het audiocommentaar een van de gebruikelijke extra’s die je op het zilveren schijfje kon vinden, maar sinds de komst van het streamingtijdperk worden nauwelijks nog films op dvd uitgebracht, en is daarmee ook het audiocommentaar een stille dood gestorven.

En dat is erg jammer, zo zegt Video Take-presentator Cesar Majorana in de nieuwe aflevering van het online filmprogramma van VPRO Cinema. Want, zo legt hij uit, een audiocommentaar is ‘de ideale manier om van filmmakers te begrijpen hoe ze nadenken over hun films’. Ja, er zijn natuurlijk ook gewoon interviews waarin regisseurs hun keuzes toelichten, maar niets is zo inzichtelijk als een cineast die urenlang, vrijuit en zonder onderbrekingen kan praten over zijn werk, terwijl hij zelf naar dat werk zit te kijken.

Neem bijvoorbeeld het in 1990 opgenomen audiocommentaar voor het beroemde misdaaddrama Taxi Driver (1976) – een van de eerste audiocommentaren ooit. Daarin bespreken regisseur Martin Scorsese en scenarist Paul Schrader het maakproces van de film op zeer openhartige wijze. Zo vertelt Schrader dat hij begin jaren zeventig door een moeilijke tijd ging en geplaagd werd door neuroses. En dat het schrijven van het filmscript een soort therapie voor hem was.

Of neem het evenzo inzichtelijke audiocommentaar voor Fight Club (1999), waarin acteurs Brad Pitt, Edward Norton en Helena Bonham Carter in gesprek gaan met regisseur David Fincher. Ze bespreken de ontvangst van de film en hoe die door sommigen totaal verkeerd werd begrepen. Ze gaan in op de vele (verborgen) visuele grapjes, maar steken evengoed de draak met elkaar bij het zien van bepaalde scènes. Als een stel vrienden rondom een kampvuur.

Eeuwig zonde dus dat deze, in Majorana’s woorden, ‘edele kunstvorm’ tegenwoordig niet meer wordt beoefend. Hoog tijd voor een comeback.

Bekijk hieronder de aflevering van Video Take over het audiocommentaar van Boogie Nights