De beeldschone docu Just Our Heart beschouwt rouw als collectieve ervaring

Jarenlang onderzocht ecoloog en milieuactivist Monica Gagliano vissen en koraalriffen in Australië. ‘Ik kende de vissen en hun persoonlijkheden,’ zegt ze in de documentaire Just Our Heart. Niettemin schreef het protocol haar voor ze op de laatste dag van haar experiment te doden. Juist die bewuste ochtend hielden de vissen zich schuil. ‘Ze voelden dat er wat aan de hand was,’ zegt Gagliano. ‘Zij vochten voor hun leven. Ik vocht voor mijn data. En dat was ook de laatste keer dat ik ooit op zo’n manier wetenschap heb bedreven.’ Er brak wat in haar open, zo verklaart de wetenschapper haar plotselinge ommekeer. Dwars door de barst die ontstond, klotste het besef dat ze niet het recht had om te doden. En ze realiseerde zich dat het doden dat ze al op haar geweten had vroeg om een periode van rouw.

Het moedige van Just Our Heart is dat regisseur Maartje Nevejan het heeft aangedurfd zich midden in de rouwkloof te begeven. Naast Gagliano volgt Nevejan nog vier rouwpioniers en activisten; zachte, onverzettelijke vrouwen. Zij beschouwen rouw niet als een privéaangelegenheid, maar als een collectieve, transformerende ervaring die verbindt en ruimte biedt aan verzet.

© Amstelfilm

Psycholoog Débora González uit Barcelona onderzoekt de rol van de psychoactieve drank ayahuasca bij complexe rouw; muzikant en kunstenaar Ibelisse Guardia Ferragutti rouwt om Cerro Rico, een Boliviaanse berg die symbool staat voor ecologische schade, het verlies van inheemse cultuur en koloniale uitbuiting als gevolg van delving uit de naastgelegen zilvermijn. Beide vrouwen zien overgangsrituelen als een belangrijke schakel; de rites of passage die een periode van ingrijpende verandering markeren. En die zenpriester en stervensbegeleider Roshi Joan Halifax – een indrukwekkende, haast mystieke verschijning – zo mist in de westerse rouwcultuur. ‘Zonder verlies te markeren, verandert verlies in vergif,’ concludeert ze.

Precies op de momenten dat je bedenkt dat we er in onze contreien inderdaad bedroevend armoedig vanaf komen, bonst het initiatief van Barbara Raes, artistiek leider van NT Gent, extra na. Met Zon Dag Kind neemt Raes kinderen die een ouder of verzorger hebben verloren op een schip mee de zee op, om de zon op te zingen. In dit geval: de zussen Bente (7) en Linde (10), die hun ouders verloren bij een auto-ongeluk. Het shot waarin zij samen met hun opa door het hele dorp worden ingehaald in de haven, maakt onbetwist duidelijk waar de documentaire in al zijn meditatieve schoonheid op hamert: de barsten hoeven niet gelijmd, maar moeten worden doorleefd.