De Indische tafel: elf mannen blikken terug op hun tijd in de jappenkampen

In zijn documentaire De Indische tafel laat Pieter van Huystee elf mannen ruim tachtig jaar na dato herinneringen ophalen aan hun kamptijd in voormalig Nederlands-Indië. Hun verhalen worden afgewisseld met zwart-wit beelden van de Japanse invasie, de dwangarbeid aan de Birmaspoorlijn, uitgemergelde kampbewoners én particuliere 8 mm-filmpjes uit de koloniale tijd vóór de Tweede Wereldoorlog.

De een weet nog goed hoe hij de hele dag bezig was om slakken en kikkers te vangen. Die golden als regelrechte traktatie in een tijd waarin iedereen hongerleed. Een ander heeft tijdens zijn kamptijd geleerd om heel geconcentreerd niets te doen, terwijl een lotgenoot achteraf het grootste respect heeft gekregen voor de vrouwen. Die moesten zich immers te weer stellen tegen de hardhandige methodes, intimidaties en soms ook toenaderingen van de kampbewakers en tegelijkertijd alles in het werk stellen om hun kinderen in leven te houden.

Dat Van Huystee de mannen aan de praat kreeg voor de camera, kwam voort uit de vertoning van zijn documentaire Als ik mijn ogen sluit uit 2024 over vrouwen uit de Japanse kampen in de Hilversumse sociëteit De Unie. Daar komt elke maandag een vaste groep van zo’n 25 tachtig- en negentigplussers bij elkaar voor een Indische rijsttafel met een goed glas bier. Wat hen bindt zijn de herinneringen aan de voormalige kolonie.

De mannen waren diep onder de indruk van de film en toen duidelijk werd dat Van Huystees vader oprichter was van de Indische Tafel, was het een uitgemaakte zaak dat hij ook hun verhalen zou gaan vastleggen.

© Pieter van Huystee Film

Zo vertelt tafelgenoot Erik Rouffaer (84) in van Huysteens film dat hij zijn vader nooit heeft gekend. Rouffaer werd vlak na de Japanse invasie begin 1942 geboren. Zijn vader was net als vrijwel alle volwassen Nederlandse mannen direct afgevoerd naar een van de kampen. In de documentaire leest Rouffaer een passage voor uit het dagboek van zijn moeder waarin ze schrijft hoe ze erin slaagde om hem als baby’tje aan zijn vader te laten zien. Ze gaf hem bij de poort van het kamp aan een van de bewakers mee en kon uit de geluiden van achter het hek opmaken dat hij hun zoon in handen had gehad.

‘Toen ik dit voorlas tijdens de opname,’ zegt Rouffaer later aan de telefoon, ‘raakte ik hier voor het eerst weer geëmotioneerd over, wat ik eigenlijk heel mooi vond. Mijn moeder heeft aan het einde van de oorlog in het jappenkamp van een lijst van het Rode Kruis moeten lezen dat haar man was overleden. De pagina waarop ze dat beschreef, heeft ze uit het dagboek gescheurd nadat ik deze passage op jeugdige leeftijd had gelezen en in tranen was uitgebarsten.’

Ook bij zijn nieuwste documentaire merkt Pieter van Huystee dat de oorlog in Indië nog altijd veel teweegbrengt. ‘Kennelijk voldoen films rond dit thema aan een behoefte,’ vertelt hij. ‘We krijgen volop aanvragen voor vertoningen, vaak met een nagesprek. Dan krijgen we niet alleen vragen over de film of over de totstandkoming, maar blijkt vooral dat mensen hun verhaal kwijt willen. Daarnaast zie ik dat het ook de jongere generaties bezighoudt. Wat is daar precies gebeurd en welke sporen heeft het nagelaten?’