Liefdevolle docu over de eigenzinnige kunstenaar Léopold L. Foulem

Een porseleinen potje op kitscherige koperen pootjes met een vrolijk Pinokkio-hoofdje van plastic, waarschijnlijk een stuk kinderspeelgoed, er onbezorgd bovenop gemonteerd. Op het potje geschilderd: een plaatje van twee mannen die er verliefd uitzien met daaronder de tekst ‘A hard man is good to find’, een humoristische verwijzing naar het korte verhaal A good man is hard to find van Flannery o’ Connor uit 1953. Je moet even denken om te snappen wat er – waarschijnlijk – bedoeld wordt: de homoseksuele kunstenaar Léopold Foulem maakt van de misantrope titel een homo-erotische woordgrap. Dit werk uit de collectie van het Musée des Beaux-Arts du Québec is typerend voor het eigenzinnige oeuvre van de Canadees Foulem: hij combineert keramiek en elementen van ready-made, popart en kitsch en overgiet dit mengsel met veel humor en provocatie.

In de documentaire A Love Letter to Léopold L. Foulem van de Canadese regisseur Renée Blanchar uit 2022 zien we Foulem aan het werk, met manlief in de auto – hij heeft geen rijbewijs – in bad en aan de ontbijttafel. In haar Love Letter richt Blanchar, ook afkomstig uit Caraquet, zich direct tot Foulem: ‘Lieve Léopold, Jij hebt mijn voorstellingsvermogen verrijkt. En versterkte mijn eerste vermoedens van een wereld waarin je jezelf kunt uitvinden en op je eigen manier creatief kunt zijn.’

De vertelling begint op het moment dat Foulem zoals elk jaar aan het begin van de zomer terugkeert uit Montréal, waar hij les geeft aan de kunstacademie, naar zijn geboortedorp Caraquet in New Brunswick. In die omgeving doet hij niets liever dan vlooienmarkten afstruinen naar oude porseleinen poppetjes en amateurschilderijen, die hij als basismateriaal kan gebruiken voor zijn werk – maar hij heeft thuis ook een hele collectie van zulke objecten die hij onbewerkt heeft gelaten. Foulem is een veelzijdige kunstenaar, want een van zijn mooiste werken is juist weer strak en stijlvol: een witte, keramieken sculptuur in de vorm van een koffiekan vol gaten, die feitelijk meer lucht is dan keramiek.

In de zomer is Foulem altijd het creatiefst, terwijl zijn zus en zijn man hem helpen als liefhebbende assistenten. We zien hoe hij op een rommelmarkt een schaaltje uit 1905 koopt. ‘Een beetje verweerd,’ geeft de verkoper toe. ‘Als ik zo oud ben zal ik er verweerder uitzien,’ grapt Foulem. Maar zo oud zou hij helaas niet worden, want een jaar nadat de documentaire uitkwam stierf de kunstenaar, 77 jaar oud. De aandacht voor zijn werk verslapte daarna niet: dit jaar was er een grote expositie aan gewijd in het Chiguer Art museum in Montréal. Terecht, want al kan het er soms uitzien als kitscherig knutselwerk, het werk van Foulem is boeiende conceptuele kunst.