Meesterwerk Resurrection is een onnavolgbare ode aan de cinema
Poëtische film van Bi Gan in de bioscoop
Het in Cannes bekroonde Resurrection van de Chinese regisseur Bi Gan is een film die het onmogelijke mogelijk maakt en uitnodigt uit tot reflectie. Het liefst zou je de droomreis met gesloten ogen willen zien.
Hier had een interview moeten staan met de Chinese filmmaker Bi Gan (1989) over zijn derde speelfilm, Resurrection, een virtuoze odyssee door de twintigste-eeuwse cinema, die in Cannes werd bekroond met de speciale juryprijs. Er was contact via de distributeur en er kwam een enthousiaste reactie, Bi Gans favoriete tolk was beschikbaar, alleen een datum moest nog worden geprikt. Maar toen liet de salesagent weten dat er met Nederlandse journalisten geen interviews worden gedaan vanwege de politieke spanningen tussen China en Nederland. Het bleek te gaan om de rechtszaak die het Chinese Wingtech tegen het Nijmeegse dochterbedrijf Nexperia, een chipfabrikant, heeft aangespannen.
Dit akkefietje geeft de actuele dimensie van Bi Gans filmwereld nog een extra lading. Want wie in de werkelijkheid wordt beperkt om zich te uiten zoekt een alternatieve schaduwwereld. Dan ben je aangewezen op je fantasie en vlucht je in je dromen. Bi Gan vindt een schuilplaats in de cinema.
Resurrection is het verhaal van een door opium verdoofd spook, de Fantasmer, een van de laatste bevlogen dromers in een tijd dat de mensheid haar vermogen tot dromen uit handen heeft gegeven aan ‘grote anderen’ die hun tijdlijn controleren. Een symbolische verwijzing naar de versnippering van de werkelijkheid, het verlies van autonomie en menselijk contact in een wereld waarin mensen via hun geestdodende telefoonschermen steeds meer door machthebbers en multinationals geregeerd worden en tegen elkaar uit elkaar worden gespeeld.
Lemniscaatlus
Bi Gan (Long Day’s Journey into Night) wekt de Fantasmer tot leven in een raamvertelling in de stijl van de stille cinema: met dramatische schaduwen en prachtige, gelaagde decors, ontleend aan het Duits expressionisme. Hierdoor benadrukt hij zowel de stemloosheid van het droevige spook als de creatieve kracht van het poëtische, bewegende beeld. Als de Fantasmer zijn diepere lagen laat spreken, verwoordt een titelkaart zijn opbloeiende gevoelens: ‘Een ongekende sensatie, gewaagd en vrij, ver van die van opium: de sensatie van de droom!’ Vervolgens spreekt zijn ziel tot de kijker in vier bezielde verhalen die – inclusief proloog en epiloog – elk om een zintuig draaien. De Fantasmer incarneert in verschillende hoofdpersonages (allemaal gespeeld door het Chinese popidool Jackson Yee), steeds in een andere tijd en filmstijl.
Resurrection draait niet om logica of eenduidigheid, maar om paradoxen, contradicties en ondoorgrondelijkheid
Het eerste verhaal is een nachtmerrieachtige film noir in een labyrint vol dubbele wanden, spiegels en duistere figuren die elkaar achtervolgen, elkaar naar het leven staan en elkaars geheimen willen stelen. Als kijker ben je even hard op zoek naar houvast als de Fantasmer zelf, in een verhaal dat zichzelf als een lemniscaatlus in de staart bijt. Het ene moment zit je met de hoofdfiguur in een voortdenderende trein, dan weer lig je met hem op de rails in gevecht met een ander. Wie zijn deze sinistere types en wat willen ze? Het lijkt te gaan om een muzikant die een componist een partituur over doodsverlangen wil ontfutselen. ‘Om je stem te horen ben ik bereid de wereld het zwijgen op te leggen,’ zegt hij. Of zijn het twee gezichten van dezelfde persoon? En is hun strijd de verbeelding van een innerlijk gevecht?
One-taker
De surrealistische wereld van Bi Gan is heerlijk raadselachtig. Raadsels staan zelfs centraal in een van de elegante vertellingen. Hierin brengt een zwervende, helderziende hosselaar een dakloze, jonge wees de kunst van het oplichten bij omdat er een meesterbedrieger moet worden bedrogen. Het is een gracieus modern sprookje, – opnieuw vol dubbele bodems – over geloof en verraad, suggestie en illusie, vergeten en hervinden.
In een ander verhaal brengt een voormalige monnik een zilverachtige winterse nacht door in een verlaten tempel, waar hij wordt bezocht door de geest van de bitterheid. Die presenteert zich eerst als kiespijn en manifesteert zich daarna in de gedaante van zijn vader.
Als afsluiter dient een in verzadigd rood en blauw geschoten one-taker over een straatjongen die tijdens de laatste nacht van het decennium verliefd wordt op een dame van de nacht. In een schip stevenen ze samen af op de zonsopgang. Een terugkeer naar het natuurlijke licht, naar de werkelijkheid: een onherroepelijk einde met de belofte van een nieuw ontwaken. Of is dat hetzelfde als dromen?
Als u het niet meer volgt, bent u op de goede weg. Resurrection draait niet om logica of eenduidigheid, maar om paradoxen, contradicties en ondoorgrondelijkheid. Het is een film die bevolkt wordt door dubbelgangers, geheim agenten, boeven, hosselaars, gangsters, een gewezen monnik, geesten, vampiers – zo ongeveer alles wat het daglicht niet kan verdragen, net als de cinema zelf. Zoals in een droom moet de kijker het verhaal ondergaan. Bi Gan speelt continu met het kader: hij slecht barrières, doorbreekt de vierde wand en laat de kijker actief samenvallen met de personages in zijn film. Hij smelt het filmtheater. Dat is wat cinema vermag: het trotseert de zwaartekracht en verslaat de tijd, het maakt het onmogelijke mogelijk en nodigt uit tot reflectie. Bi Gans droomreis over connectie en zingeving is zo’n tjokvolle ode aan de twintigste-eeuwse cinema dat je haar liefst met je ogen dicht zou willen (her)zien.
