Proud: grensverleggende serie over queerness in Polen
Interview met regisseur Karol Klementewicz
De jonge homo Filip werkt overdag als model en zijn avonden brengt hij bij voorkeur feestend door in gayclubs. In de grensverleggende Poolse serie Proud zien we hoe een familietragedie ervoor zorgt dat hij het roer rigoureus omgooit. Regisseur Karol Klementewicz: ‘Dit zul je niet snel op de Poolse televisie zien.’
Filip (Ignacy Liss), de hoofdpersoon van de nieuwe Poolse serie Proud, neemt het leven niet al te serieus. De dertiger begint de dag met een scheutje wodka in zijn colaflesje om de kater van de vorige avond de kop in te drukken. Zijn werk als model benadert hij met zijn nonchalante arrogantie, die hij aanzet met het lijntje coke dat hij in de toiletten snuift voor audities of photoshoots. En de avonden brengt hij feestend en seksend door in de gayclubs en darkrooms van Warschau.
‘Word nou eens volwassen,’ snauwt zijn zus hem toe wanneer ze hem ’s ochtends vroeg samen met een paar halfnaakte, slaperige mannen in haar slaapkamer aantreft. Haar appartement, waarop Filip in haar afwezigheid zou passen, is veranderd in een puinhoop. Ze zet hem de deur uit en maant hem nogmaals, ditmaal iets vriendelijker, om zijn leven op orde te krijgen. Helemaal ter harte neemt hij het advies niet, maar hij verkoopt wel meteen een van zijn motoren om zijn drugsdealer af te betalen. Als zijn zus vervolgens nog diezelfde avond verongelukt, blijft Filip achter met een gebroken hart en haar jonge dochtertje.
Het is een wending die we kennen uit talloze films en series: de onvolwassen hoofdpersoon die – altijd na een tragisch voorval – opeens voor een kind moeten zorgen en daar meestal beter uitkomt als hij de nodige hobbels heeft genomen. Ook Filip neemt al snel zijn verantwoordelijkheid en besluit zijn nichtje te adopteren. Toch is er iets wat Proud wezenlijk anders maakt dan vergelijkbare verhalen die aan deze serie voorafgingen en dat is het feit dat de hoofdpersoon een homoseksuele man in Polen is, een land waar mensen uit de lhbtqia+-gemeenschap vrijwel geen rechten hebben. Vandaar ook dat zijn advocaat hem in de derde aflevering adviseert een tijdje ‘te stoppen met homo-zijn’, omdat de christelijke instellingen die meestal beslissen over adoptie hem anders nooit zullen toestaan voor zijn nichtje te zorgen.
Tolerant
Proud is op verschillende manieren grensverleggend, vertelt regisseur Karol Klementewicz tijdens een videogesprek vanuit zijn huis in Warschau. Niet eerder kwam in zijn thuisland Polen een serie uit waarbij de hoofdpersoon een homoseksuele man is. En dat hij daarnaast ook nog een kind wil adopteren, is helemaal ongekend, vertelt Klementewicz, die het script samen met Monika Pęcikiewicz schreef. ‘Dit zul je niet snel op de nationale televisie te zien krijgen, denk ik’, meent hij. ‘Volgens mij zijn Polen van nature hartstikke tolerant, maar de politiek zet deze gemeenschap regelmatig in een kwaad daglicht om stemmen te ronselen.’
De regisseur is dan ook blij dat HBO Max in Polen – Proud is een HBO Original – het risico aandurfde om de serie te maken, al werd zelfs daar eerst wat terughoudend gereageerd toen hij het idee – homoseksuele man wil kind adopteren – pitchte. Gelukkig waren ze snel om toen de regisseur eraan toevoegde dat het in wezen een familiedrama zou zijn. ‘Want dat is het wat mij betreft ook.’ Filip staat er namelijk niet helemaal alleen voor. Hij heeft een kleurrijke, zelfgekozen familie van vrienden en buren die hem bijstaan in zijn wonderlijke avontuur, tenzij ze zelf met allerlei problemen worstelen.
Onlangs ging Proud in première op het festival Series Mania in Lille, waar het de hoofdprijs won terwijl Ignacy Liss de award voor beste hoofdrolspeler in ontvangst mocht nemen. Liss, die in elke scène zit, was geen grote naam in Polen toen hij werd gecast voor de serie. Een hoofdrol had hij sowieso nooit eerder gekregen, vertelt Klementewicz, die zich herinnert dat hij de acteur tegen het einde van de auditierondes zag. ‘We hadden best al wat fijne ontmoetingen gehad, maar de energie van Ignacy was echt onontkombaar.’
Plastic pop
Er waren volgens de regisseur twee dingen waaraan de hoofdrolspeler moest voldoen. ‘Omdat de camera altijd bij hem is, was het essentieel dat hij zonder tekst eveneens kon overbrengen wat hij voelt. En daarnaast moest hij een band kunnen opbouwen met het kind, want ook zij is bijna altijd bij hem.’ Vooral dat laatste ging tijdens de audities bij veel acteurs niet vanzelf, lacht Klementewicz. ‘Er was zelfs iemand die de baby, een plastic pop die we gebruikten, totaal vergat.’
Proud zal geen revolutie ontketenen, maar de serie kan misschien wel iets in gang zetten
Dat Proud en de hoofdrolspeler in de prijzen vielen op Series Mania was een fijne bekrachtiging dat ze iets goeds hadden neergezet. Al gold dat nog meer voor de staande ovatie die volgde na vertoning van de serie in Lillestad kreeg. Hartverwarmend, vertelt de regisseur. ‘Dit bevestigde wat ik al dacht en hoopte, namelijk dat we een universeel verhaal vertellen over persoonlijke groei, vechten voor liefde, risico’s durven nemen en over hoe iedereen kan veranderen. De mensen in Frankrijk, en wie weet in de rest van de wereld, begrijpen dit.’
Ook in Polen zijn de eerste reacties daags voor de première uiterst positief, vertelt Klementewicz. Hij hoopt dat kijkers in zijn thuisland zich eveneens in het verhaal herkennen en daardoor zullen inzien dat mensen uit de queergemeenschap niet anders zijn dan dat zij, wat de meeste Poolse politici ook beweren. ‘Het zou geweldig zijn als Proud dat gesprek aanzwengelt en kan bijdragen aan de vermindering van animositeit jegens homoseksuele mensen in Polen,’ zegt hij. ‘We zullen er geen revolutie mee ontketenen, maar misschien kunnen we wel iets in gang zetten. Alleen het gesprek met elkaar voeren, dat zou al een heel goed begin zijn.’
