Documentaires Recensie

Cartoonist Jip van den Toorn probeert orde te scheppen in een chaotische wereld

Jip van den Toorn: Boekhouder is te zien op NPO 2 en NPO Start

Jip van den Toorn op een metro-perron in Berlijn, samen met haar hondje Bennie
© NTR
  • Dieter van den Bergh

Eén beeld kan soms meer zeggen dan duizend woorden, weet Jip van den Toorn, die als cartoonist orde probeert aan te brengen in een doorgedraaide wereld. In de documentaire Jip van den Toorn: Boekhouder schetst Stephane Kaas een portret die van een vrouw die vroeger niets liever dan boekhouder wilde worden.

Het leven was voor Jip van den Toorn (32) soms een beetje te veel, als ‘gek eendje’ op school vroeger. Maar als dochter van creatieve ouders – acteur Dick van den Toorn en ontwerper Pauline Barendregt – hoefde ze tenminste geen strijd te leveren om naar de kunstacademie te mogen. Jip van den Toorn: boekhouder is een korte documentaire die Stephane Kaas maakte over haar leven en werk. Boekhouder? Ja, dat was als kind haar droomberoep. Dingen ordenen, controle hebben, lekker overzichtelijk allemaal. Dat werd ze niet. Wel cartoonist, eentje met een geestige en scherpe blik. Ze was in 2022 de jongste en eerste vrouwelijke winnaar van de Inktspotprijs (voor beste politieke tekening), publiceert in onder meer VPRO Gids, Volkskrant en De Morgen en presenteerde recent haar jaaroverzicht Hoe vond je zelf dat het ging?

Van den Toorn maakt maatschappelijk geëngageerde cartoons, doorgaans één beeld, waarop meteen duidelijk moet zijn wat je ziet. ‘Communiceert het? Snapt degene die het ziet meteen wat ik bedoel. Daar ben ik de hele tijd mee bezig’, zo duidt ze in de film. Ze legt het liefst haar tekenvingers op zere plekken. En die zijn er nogal wat in deze tijd: denk Gaza, Oekraïne, rechts-extremisme, klimaat- of wooncrisis. ‘Er is zoveel kut nu in de wereld.’

Al wil ze ook niet de hele tijd alleen maar boze cartoons maken. ‘Niet interessant, en het is ook niet dat ík het allemaal zo goed weet.’ Open deuren, dingen waar we allemaal een hekel aan hebben, ‘zoals fatbikes’, daar houdt ze eigenlijk ook niet van, te makkelijk.

Op Instagram gaat ze richting de 100 duizend volgers. Maar ze post soms – omdat ze even niks anders heeft – ook weleens werk dat eigenlijk nét niet goed genoeg is. Maar dan zijn er toch altijd nog mensen die het liken. Díe mensen zijn voor haar dan wel een ‘beetje af’, hun likes neemt ze voortaan wat minder serieus.

De filmmaker laat de illustrator oude kindertekeningen afstoffen en reist mee naar een radio-interview en naar haar tweede thuis Berlijn. Hij wandelt mee met haar Roemeense zwerfhond Bennie en schuift aan tijdens een spelletje met haar ‘dikke verkering’, schrijver Tobi Lakmaker.

Soms is het leven nog steeds een beetje te veel voor de Amsterdamse. Dan is het fijn dat ze zich in een hoekje kan verschuilen achter een iPad en achter de cartoons die ze daarop maakt. Om zo een beetje orde in de chaos proberen te scheppen. Dan is ze toch even die gedroomde boekhouder.