'The Making of De Jeugd Van Tegenwoordig is een soort coming-of-midlife-verhaal'

‘Pepijn zou nooit zo staan.’ Een ongemakkelijk lachje van radio-dj Giel Beelen naast een strijkplank. Hij doet auditie voor de rol van Faberyayo [Pepijn Lanen, red.] in een biopic over De Jeugd van Tegenwoordig. Wiwa [Olivier Mitshell Locadia, red.] geeft buiten beeld aanwijzingen. ‘Kun je doen alsof je tegen een muur leunt?’, vult Vjèze Fur [Freddy Tratlehner, red.], eveneens buiten beeld, aan. ‘Niet je handen zo,’ bitst Wiwa. ‘Maar wel een muur…,’ zegt Beelen. ‘Goh, lekker jongens.’ Knip! We zien Lange Frans, die zijn sneakers vervangt door zwarte crocs terwijl Wiwa zegt: ‘Kun je even je klokkie bedekken?’ Lange Frans kijkt vertwijfeld en mompelt: ‘Ik hoor je, ik ga eerst even mijn andere schoenen aantrekken.’

Het ongemak spat ervan af bij deze zogenaamde audities, bedoeld om een aantal cruciale momenten uit het bestaan van De Jeugd van Tegenwoordig tot leven te wekken. De geboorte van ‘Watskeburt’ in een lekkende studio, de successen, de explosieve studiodynamiek, het slecht gaan. Het levert ook vertwijfeling op bij de kijker: is dit nu geacteerd? Zijn al deze BN’ers echt opgetrommeld om deze rollen te spelen en zitten Wiwa, Vjèze Fur en Faberyayo nou echt zo te zuigen? De film zelf geeft niet per se antwoord op die vraag, maar makers Tomas Kaan en Jan Hulst doen dat wel.

‘Er is al zo vaak een idee bij ze gepitcht voor een klassieke documentaire’, zegt Thomas Kaan. ‘Pratende hoofden, legendarische beelden. Je kan het je helemaal voorstellen, geknipt voor Netflix. Maar dan is het ook totaal voorspelbaar en dat wilden ze echt niet.’ Dus gaven de twee elkaar de hand. ‘Als we dit gingen doen, dan moest het allemaal echt zijn’, zegt Jan Hulst. ‘Wat er gebeurt, gebeurt.’

Ontmaagding

Wat er vervolgens gebeurde: Hulst, zoon van komisch acteur Jan Hulst en oudere broer van Pieter Hulst, die in jeugdprogramma De proefkeuken ook al speelt met het ongemak dat de familie genetisch om zich heen heeft hangen, werd door Kaan voor de camera gezet. Voor Kaan was meteen volstrekt duidelijk dat Jan dit moest doen en niet hij. Jan zelf wist dat toen nog niet, blijkt uit zijn ongemakkelijke lachje. Hij speelt de rol van een buitenstaander die namens de kijker het ongemak van een ontmoeting met De Jeugd volledig mag ondergaan. Het mocht schuren. Sterker: een scenario waarbij de hele film compleet zou mislukken, werd gezien als misschien wel het béste resultaat. Hulst: ‘Die eerste meeting filmen was echt mijn ontmaagding met de jongens. Ik ben misschien wel een geinige acteur, maar dat ongemak was echt. Ik heb genoeg camerabewustzijn om te denken: dit gaat allesbehalve smooth, dit ging niet zoals ik het op de fiets naar het restaurant had bedacht. Maar dat is eigenlijk ook wel goed. Die lol had ik meteen al.’

Die ongemakkelijke audities met bekende figuren, die waren dus ook helemaal echt, zegt Hulst. ‘De Jeugdboys wisten niet wie er op auditie zouden komen, ze wisten niet welke scènes er voorbereid waren, en de auditanten deden gewoon echt auditie voor de biopic. Wij wisten natuurlijk dat die film er nooit zou komen, maar zij niet.’ Kaan: ‘Er was echt gedoe over de casting. Dat ze nagespeeld zouden worden was het uitgangspunt, maar hoe en door wie, dat was helemaal onduidelijk. Gewoon een flubbertje in de brainstorm. Jim Bakkum als Fred, Noraly Beyer als Wiwa, Wibi Soerjadi als Bas Bron en Pepijn wordt sowieso door een vrouw gespeeld, zo'n idee was het. Dus dat moment verderop in de film, als zowel “Fred” als “Pepijn” zijn vervangen, is echt het resultaat van gedoe over wie ze speelt. En dan vraag je je af: zijn ze ijdel? Willen ze de controle over alles? Of zitten ze te etteren omdat ze willen etteren?’

Panna

Want etteren, dat kunnen ze. Meer dan een film over de muziek, de taalvernieuwing en de manier waarop de Jeugd speelde met de regels van de hiphop is The Making of De Jeugd Van Tegenwoordig een film over de dynamiek van de jongens onderling en van de groep met de pers. Er zijn in hun jonge jaren werkelijk verschrikkelijke afgangen geweest voor interviewers die in de Bermudadriehoek tussen Wiwa, Faberyayo en Freddie van het kastje naar de muur gestuurd werden. Als je voor je entertainmentrubriekje op het trio af werd gestuurd had je de nacht ervoor geheid een nachtmerrie waarin je verbale panna na panna te verwerken kreeg van drie behendige woordkunstenaars, vaak in de vorm van spitsvondige wedervragen die je met de mond vol tanden lieten staan.

Waar De Jeugd van Tegenwoordig vooral korte metten mee maakt: voorspelbaarheid. En dat zien we over hun schouder door de camera heen voortdurend. Van toen – ‘Wat is een sjembek?’ – naar nu – ‘Is De Jeugd van Tegenwoordig nu volwassen?’ ‘Jullie bestaan nu twintig jaar, moet die naam niet eens veranderd worden?’ Hoe clichématiger de vraag, hoe makkelijker je het trio uit de tent lokt. Maar de tragiek van De Jeugd is dat zelfs onvoorspelbaarheid langzaam maar zeker voorspelbaar wordt. De eerste journalisten die de groep interviewden werden overrompeld, omdat ze gewend waren aan muzikanten die schaapachtig antwoord gaven, hun plaatjes wilden verkopen en het spel mee speelden. Maar inmiddels weet iedereen wat men kan verwachten.

Tragiek

De grotere tragiek is dat de verrassing ook in de muziek langzaam maar zeker verdwenen is. De eerste drie – vooruit: vier – albums was De Jeugd een creatieve wervelwind die hit na hit maakte en klonk zoals niemand klonk. Dat houd je geen twintig jaar vol als je op een gegeven moment kinderen krijgt en beseft dat het geen langetermijnstrategie is om een week lang veel te veel 2-CB te nemen in een hotelkamer om het creatieve proces op gang te helpen. Met name Vjèze Fur lijkt dat maar al te goed te beseffen. Want hoewel De Jeugd nog onverminderd populair is (getuige de Ziggo Domeshows in de documentaire), is het verhaal de laatste jaren minder spannend dan Vjèze zou willen. Tijd om het heft weer in handen te nemen en dat gebeurt gaandeweg tijdens deze uitzonderlijke documentaire meets biopic meets mockumentary. Tomas Kaan: ‘Er móést wel iets misgaan. Maar uiteindelijk was het de saving grace dat Fred een groot drama maakte van het feit dat het een saai verhaal dreigde te worden. Toen ontstond ter plekke, al researchend en filmmakend, een alternatief einde.’

Tomas Kaan: ‘Het zijn ook gewoon mannen in midlife. Jan is iets jonger, dus ik spreek namens mezelf, maar het is uiteindelijk een soort coming-of-midlife-verhaal geworden. Die tragiek zie je niet alleen bij artiesten, een timmerman heeft haar op een andere manier misschien ook wel.’ Hulst: ‘Je kan naar die jongens kijken en denken dat het allemaal random en per ongeluk briljant is, maar wij hebben ze leren kennen als mensen die dat popster-zijn heel serieus nemen. Het is gewoon heel hard werken om relevant te blijven, met z’n allen vergaderen en keuzes maken. Die eerste albums waren misschien beter, maar ze zijn nog steeds heel relevant in hun keuzes. Het gaat misschien minder vanzelf dan eerst, maar het is er nog steeds. Het is van intuïtie naar professionalisme gegaan en dat vind ik juist mooi.’

Hysterisch

Het vierde lid van De Jeugd van Tegenwoordig, producer Bas Bron, is op een heel andere manier een enigma. Hij heeft op zeker moment besloten nooit meer interviews te geven, en daar houdt hij zich strak aan. Niet over zijn soloprojecten, niet over de Jeugd. Ook niet aan Kaan en Hulst met hun grote documentaireplan. Toch heeft Hulst lovende woorden voor de synthmagiër. ‘Het is de natte droom van elke filmmaker om de hele catalog van Bas Bron tot je beschikking hebben als score. Hij zit niet in de documentaire, maar was wel heel behulpzaam: hier heb je gewoon al mijn shit. Het was een feest om daarmee te werken. En je hoort aan een paar van die losgeknipte dingen heel goed hoe briljant hij eigenlijk is.’ 

Eind goed al goed. Toch vonden Kaan en Hulst de viewing met de vier spannender dan de grote première in Tuschinski. ‘Als zij het niet leuk hadden gevonden, dan was die hele première er niet geweest,’ zegt Hulst. ‘Ze gaven hun zegen en zeiden als het ware: wij omarmen deze documentaire en we gaan er zelf achter staan. De lol van die documentaire was dat we een spelletje met elkaar speelden, maar van het eindresultaat hadden zij geen idee. We hebben zelfs Bastiaan Bosma met de camera bij die viewing gehad voor het geval ze daar pissig weg zouden lopen. Achteraf denk ik: wat was een beter einde geweest? Ik persoonlijk ben toch opgelucht dat ze er blij mee zijn.’

Pas na hun zegen was de weg vrij voor Tuschinski. ‘De Jeugd heeft toch ook wel een bepaalde status binnen de muziekscène,’ zegt Hulst. ‘Als zij een première in Tuschinski willen, dan is de première daar en dan is heel muzikaal Nederland er blijkbaar. Het was een hysterische première, de hele shebang.’ Kaan: ‘De zaal was niet makkelijk te lezen, maar je voelde gewoon dat de mensen helemaal meegingen in de rollercoaster die we hadden gebouwd.’

De twee regisseurs blijken meer dan een gelegenheidsduo, want ze zijn alweer bezig aan een soort vervolg, met Hulst voor en Kaan achter de camera. ‘Een beetje een Bodem (serie van Eva Crutzen, red.) voor guys, maar dan wederom zo écht mogelijk.’ In de pilot moeten ze voor niks een clip draaien voor De Jeugd van Tegenwoordig tijdens Lowlands, wat ertoe leidt dat de regisseurs zichzelf confronteren met de vraag of dat nog wel oké is: op je veertigste freebies doen.