John Malkovich steelt de show in Wild Horse Nine
Nieuwe film van Martin McDonagh in de bioscoop
De carrière van acteur John Malkovich is gebouwd op onvergetelijke bijrollen, maar in het fantastische Wild Horse Nine speelt hij de hoofdrol. En dat zou hem zomaar een Oscar kunnen opleveren.
‘Malkovich, Malkovich, Malkovich? Malkovich! Malkovich!’
Alles is Malkovich wanneer acteur John Malkovich via een geheim portaal zijn eigen hoofd in kruipt in het absurdistische meesterwerk Being John Malkovich (1999). De vrouw in diep uitgesneden zalmroze jurk die tegenover hem zit, heeft hetzelfde markante, kale hoofd als Malkovich, net als de ober van het chique restaurant en alle andere gasten. Iedereen is Malkovich! En de enige tekst die ze uitspreken is zijn naam: ‘Malkovich, Malkovich, Malkovich.’ De echte Malkovich, nou ja, de John Malkovich in de film (gespeeld door de échte John Malkovich), wordt er gek van. Begrijpelijk.
Toch gaat deze meta-mindfuck van Spike Jonze (naar een briljant scenario van Charlie Kaufman) eigenlijk niet eens over hoe het is om John Malkovich te zijn. Being John Malkovich gaat vooral over niet jezelf willen zijn. Mensen betalen grof geld om via dat geheime portaal even vijftien minuten in het hoofd van Malkovich te kunnen ronddwalen. Ook als ze geen idee hebben wie hij is.
De echte John Malkovich is dan, in 1999, wel degelijk bekend, maar zeker geen filmster. De mensen die hem kennen, kennen hem vooral van zijn opvallende bijrollen in onder meer Places in the Heart (als blinde WO I-veteraan), In the Line of Fire (als psychopathische moordenaar) en actiefilm Con Air (als Cyrus the Virus, alweer een psychopathische moordenaar).
Een heel enkele keer mag Malkovich wel een hoofdrol spelen (zoals in Dangerous Liaisons), maar ’s mans carrière is volledig gebouwd op belangrijke, onvergetelijke bijrollen.
Ook in Being John Malkovich speelt de acteur weer een bijrol, want hierin volgen we niet hem, maar een poppenspeler die op de zevenenhalfde verdieping van het bedrijf waar hij werkt een portaal naar het hoofd van Malkovich ontdekt. Dus zelfs in een film over John Malkovich mag John Malkovich niet de hoofdrol spelen, maar hij steelt wel de show. Dat deed hij daarvoor ook al en daarna zou hij het nog heel vaak doen. Bijvoorbeeld in pokerfilm Rounders, actiedrama Deepwater Horizon en spionnenkomedie Burn after Reading. Volgens de Internet Movie Database heeft de nu 72-jarige Malkovich in zijn bijna vijftigjarige carrière aan maar liefst 150 speelfilms meegewerkt. Slechts in een handjevol speelde hij de hoofdrol.
Uiteindelijk is elke acteur in Wild Horse Nine niet meer dan een aangever voor John Malkovich. Dit is zíjn film
Paaseiland
Daar komt er nu eentje bij, want alles draait in Wild Horse Nine om Malkovich’ personage Chris (geen achternaam). Het is de zomer van 1973 en de cynische, mopperende zeventigplusser Chris heeft zijn hele leven bij de CIA gewerkt. Hij was betrokken bij vrijwel elke naoorlogse putsch en coup en nu is hij samen met vriend en collega Lee in Chili, om het bewind van de democratisch gekozen president Salvador Allende omver te werpen.
Zoals wel vaker bij oude mensen is bij Chris een aantal filters weggevallen, en dat maakt hem uiterst onvoorspelbaar. Zeker voor zijn directe CIA-baas MJ, die bang is dat Chris belangrijke geheimen prijs zal geven. Bijvoorbeeld over de beruchte ‘Dallas party’ in november 1963.
Er spelen in Wild Horse Nine nog wat andere zaken (die we zeker niet gaan prijsgeven), maar alles zal uiteindelijk samenkomen op het Chileense eiland Rapa Nui (in 1973 nog vooral bekend als Paaseiland). Want daar, in de eindeloos groene heuvels, tussen de wilde paarden en de gigantische stenen hoofden, zullen Chris, Lee en MJ in een spannende en verrassend aangrijpende finale tegenover elkaar komen te staan.
Regisseur van Wild Horse Nine is de Ier Martin McDonagh, die we kennen van In Bruges, Three Billboards Outside Ebbing, Missouri en The Banshees of Inisherin. Films die – net als Wild Horse Nine – allemaal dezelfde curieuze mix hebben van zwarte humor, vileine dialogen, melancholie, pathos en plotseling geweld.
Chris is alles wat Malkovich al die jaren in al die verschillende (bij)rollen zo onvergetelijk heeft gemaakt. Hij is aantrekkelijk maar gevaarlijk, in zichzelf gekeerd en toch opvliegend, zowel masculien als feminien, en – misschien wel Malkovich’ mooiste tegenstelling – droogkomisch en intens verdrietig tegelijk.
McDonagh en Malkovich wilden al eerder samenwerken, maar dat kwam er nooit van. Totdat McDonagh de rol van Chris schreef, met Malkovich in zijn achterhoofd.
Nachtwacht
Partner Lee wordt gespeeld door Sam Rockwell, die voor zijn rol als racistische politieman-met-een-hart in McDonaghs Three Billboards nog beloond werd met een Oscar. Rockwell is weer uitstekend en ook Steve Buscemi is fantastisch als Chris’ ratterige CIA-baas MJ, maar uiteindelijk is elke acteur in Wild Horse Nine niet meer dan een aangever voor John Malkovich. Dit is zíjn film. Chris krijgt de beste dialogen, heeft de meeste diepgang en slaagt er uiteindelijk in – weer zo’n mooie tegenstelling – de kijker zowel af te stoten als te ontroeren.
Op het festival van Venetië, waar Wild Horse Nine begin september in première ging, kreeg Malkovich al de Volpi Cup, de prijs voor beste acteur, en deze film zou hem zomaar een Oscar kunnen opleveren. Zijn eerste, want al die 150 films, waarin Malkovich zo vaak de show stal, leverden hem nog nooit een beeldje op. Wel twee nominaties. In 1985 voor Places in the Heart en in 1994 voor In the Line of Fire. Uiteraard voor beste bijrol.
Het is overigens maar de vraag of Malkovich op die Oscar zit te wachten. Tegen de LA Times zei de acteur eerder dit jaar: ‘Ach, ik heb al zo vaak een prijs gewonnen. Maar de beste manier waarop ik ooit beloond werd voor een prestatie was in Nederland. Ik had iets gedaan voor het Rijksmuseum en daar wisten ze dat ik een groot fan ben van De Nachtwacht van Rembrandt. Ze zeiden: “We kunnen je niet betalen, maar de volgende keer dat je naar Amsterdam komt, kom dan op een dag dat het museum gesloten is. We geven je een fles wijn en dan kun je net zo lang naar De Nachtwacht kijken als je wilt. Desnoods blijf je de hele nacht.”’
Of het hem nou interesseert of niet, toch zou het mooi zijn als de acteur begin volgend jaar genomineerd wordt voor de Oscar voor Beste mannelijke hoofdrol. Dat dan tijdens de uitreiking de envelop geopend wordt en na een welwillende glimlach en een korte, dramatische stilte de woorden klinken. ‘And the winner is… John Malkovich.’
